Rezultati i zgjedhjeve parlamentare në Serbi më 25 tetor, në të cilat Aleksandar Vuçiç pësoi humbje dhe lista e mbështetur nga lëvizja studentore doli fituese, ka nxitur reagime ndërkombëtare. Zhvillimi ka hapur debat për drejtimin e ardhshëm të Serbisë dhe ndikimin e tij në rajon, përfshirë marrëdhëniet me Kosovën dhe Shqipërinë.
Vëmendja është përqendruar edhe te mospërfillja e kryeministrit shqiptar Edi Rama për të komentuar humbjen e Vuçiçit, aleatit të tij politik në Beograd. Heshtja bie në sy sepse Rama ka mbajtur qëndrime të forta për çështjet e brendshme shqiptare dhe protestat kundër qeverisë së tij.
Gazeta Bota sot diskutoi arsyet pas qëndrimit të Ramës, pasojat e ndryshimit politik në Serbi dhe ndikimin në pozicionin e Kosovës me profesorin e marrëdhënieve ndërkombëtare Enver Bytyçi.
Lidhjet mes Ramës dhe Vuçiçit
Bytyçi thotë se Rama dhe Vuçiç kanë pasur lidhje të ngushta politike, të cilat, sipas tij, kanë ndikuar në zhvillimet rajonale dhe marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës. Ai e shikon humbjen e Vuçiçit si një goditje edhe për Ramën dhe e lidh heshtjen e kryeministrit shqiptar me interesat dhe marrëveshjet e përbashkëta të tyre.
Profesori e përshkruan fitoren e studentëve në Serbi si një zhvillim historik. Sipas tij, për herë të parë, partitë që ai i konsideron përgjegjëse për gjenocidin në Bosnje dhe krimet kundër shqiptarëve janë lënë mënjanë.
“Kanë kaluar tre ditë që kur Aleksandar Vuçiç humbi pushtetin në Serbi. Studentët e mundën në zgjedhjet e 25 tetorit, duke e dërguar ish-presidentin e Serbisë në opozitë. Ishte një ngjarje historike. Për herë të parë, partitë përgjegjëse për gjenocidin boshnjak dhe krimet kundër shqiptarëve—partia e Šešeljit, e riemërtuar nga Vuçiç, si dhe partitë e Miloševićit dhe Daçiçit—janë lënë mënjanë. Daçiç as nuk arriti të hyjë në parlament”, thotë Bytyçi.
Megjithatë, ai paralajmëron se një ndryshim qeverie nuk do të thotë automatikisht se Serbia do të ndryshojë politikën e saj të jashtme. Kjo, sipas tij, do të varet nga programi dhe veprimet e qeverisë së re.
Bytyçi thotë se Rama nuk e ka komentuar humbjen e Vuçiçit, edhe pse, sipas tij, politikanët evropianë dhe mediat ndërkombëtare e kanë mbuluar gjerësisht ngjarjen. Ai e kundërvend këtë heshtje me reagimet e Ramës ndaj protestuesve në Tiranë.
“Edhe pse të gjithë politikanët evropianë dhe mediat botërore kanë folur për këtë ngjarje historike, kryeministri i Shqipërisë Edi Rama ka heshtur. Ai ka hedhur fyerje dhe kërcënime ndaj protestuesve në Tiranë, studentëve dhe të rinjve shqiptarë, por nuk ka thënë asnjë fjalë për humbjen e mikut të tij në Beograd, Aleksandar Vuçiç. Pse Edi Rama qëndroi i heshtur dhe pse vazhdon të heshtë?” thotë ai.
Sipas profesorit, marrëdhënia mes dy liderëve lidhet edhe me ardhjen e tyre në pushtet pothuajse në të njëjtën kohë, rreth 14 vjet më parë. Ai pretendon se bashkëpunimi i tyre u mbështet nga aktorë ndërkombëtarë, veçanërisht nga Bashkimi Evropian dhe ish-kancelarja gjermane Angela Merkel, me qëllim ruajtjen e paqes, sigurisë dhe stabilitetit në Ballkan.
“Duhet thënë se Edi Rama dhe Aleksandar Vuçiç erdhën në pushtet pothuajse në të njëjtën kohë, 14 vjet më parë. Vuçiç fillimisht ishte kryeministër dhe më vonë president. Por ai ishte gjithmonë figura kryesore në udhëheqjen e Serbisë. Të gjithë e dinë çfarë lloj sundimi ndërtoi Rama në Shqipëri. Ata erdhën në pushtet pasi u dakordësuan të sigurojnë Bashkimin Evropian, dhe veçanërisht Angela Merkelin, se të dy do të garantonin paqen, sigurinë dhe stabilitetin në Ballkan. Kjo ishte në interesin e Evropës, si dhe të zonjës Merkel. Kjo është arsyeja pse ata nuk i kushtuan kurrë vëmendje korrupsionit të dy autokratëve ose shkeljeve të tyre të lirive dhe të drejtave themelore të qytetarëve”, thotë Bytyçi.
Ai pretendon se, në vend të stabilitetit të premtuar, të dy vendet janë përballur me probleme serioze politike dhe institucionale. Sipas vlerësimit të tij, korrupsioni dhe përqendrimi i pushtetit kanë çuar në paqëndrueshmëri, ndërsa largimi i Vuçiçit mund të ketë pasoja edhe për Ramën.
“Arsyeja pse ata erdhën në pushtet tani është kthyer në të kundërtën e saj. Shtetet kriminale, mafioze në Serbi dhe Shqipëri, dhe korrupsioni i shfrenuar përtej çdo imagjinate, kanë krijuar një situatë paqëndrueshmërie në të dy vendet. Kjo është arsyeja pse largimi i Aleksandar Vuçiçit nënkupton automatikisht edhe largimin e Edi Ramës. Të dy do të përballen me drejtësinë, edhe pse kanë negociuar dhe vazhdojnë të negociojnë amnisti. Të dy kanë braktisur idenë e stabilitetit rajonal”, thotë ai, duke parashikuar se ndryshimi politik në Serbi mund të shënojë fundin e bashkëpunimit mes dy liderëve dhe të ndikojë në të ardhmen politike të kryeministrit shqiptar.
Kritikat për Kosovën dhe Open Balkan
Një kritikë tjetër që Bytyçi ngre ka të bëjë me Kosovën. Ai pretendon se Rama dhe Vuçiç koordinuan veprimet e tyre kundër qeverisë së Kosovës dhe kryeministrit Albin Kurti, dhe kundërshtuan përpjekjet për të zgjeruar sovranitetin shtetëror në veri.
Profesori e konsideron bashkëpunimin e tyre të dëmshëm për interesat e Kosovës dhe përmend nismën Open Balkan si shembull, duke e përshkruar atë si një projekt që shërben interesat e Beogradit.
“Ata bënë marrëveshje së bashku. Ata komplotuan kundër Kosovës dhe Shqipërisë. Ata punuan së bashku për të çmontuar shtetin e Kosovës, për ta ndarë atë, ose të paktën për ta nënshtruar ndaj kërkesave të Beogradit dhe për ta detyruar atë të bëhej pjesë e një Jugosllavie të Re. Të dy komplotuan kundër Kosovës. Ata folën me liderët evropianë kundër qeverisë së Albin Kurtit në Kosovë. Në unison, ata kritikuan veprimet e zotit Kurti për të zgjeruar sovranitetin shtetëror në veriun e Kosovës”, thotë Bytyçi.
Ai shton se, sipas pretendimeve të tij, bashkëpunimi i tyre nuk u kufizua vetëm në deklarata, por përfshiu edhe përpjekje për të bllokuar njohjet e reja të Kosovës dhe anëtarësimin e saj në organizatat ndërkombëtare.
Bytyçi ngre gjithashtu pyetje për atë që Rama mund të ketë fituar nga marrëdhëniet me Beogradin dhe përmend mundësinë e marrëveshjeve sekrete. Megjithatë, ai nuk ofron asnjë provë konkrete për këto pretendime.
“Kryeministri shqiptar Edi Rama i kreu të gjitha këto në këmbim të një shpërblimi. Shpërblimi mund të ketë marrë edhe formën e diskutuar nga Nikola Pašić në fillim të shekullit të kaluar: një vagon me para. Ose mund të ketë marrë forma të tjera. Në çdo rast, Rama mbetet përgjithmonë i detyruar ndaj marrëdhënieve të tij sekrete dhe të hapura me ish-presidentin serb Aleksandar Vuçiç”, thotë Bytyçi.
Ai e paraqet Open Balkan si një nga nismat më të dëmshme për Kosovën dhe hedh poshtë idenë se ajo u projektua për të përfituar të gjitha vendet e rajonit në mënyrë të barabartë.
“Open Balkan ishte nisma më anti-kosovare e Edi Ramës. Ai madje pretendoi autorësinë e krijimit të saj, edhe pse të gjithë e dinë se projekti u hartua nga Beogradi. Ka shumë aspekte që do të diskutohen në të ardhmen në bazë të dokumenteve arkivore, të cilat do të tregojnë se Edi Rama ka qenë kryeministri shqiptar më i favorshëm për Serbinë në historinë e shtetit shqiptar”, thotë ai.
Në përfundim, Bytyçi parashikon se, pas humbjes së Vuçiçit, Rama mund të ndryshojë mënyrën se si flet për Kosovën në një përpjekje për të distancuar veten nga bashkëpunimi i tyre i kaluar. Megjithatë, sipas tij, deklaratat e vetme nuk do të mjaftojnë pa hapa konkretë politikë dhe institucionalë.
Si provë e qëndrimit të Ramës për Kosovën, profesori përmend mundësinë që parlamenti i Shqipërisë të miratojë një rezolutë të propozuar nga opozita që dënon gjenocidin serb kundër shqiptarëve.
“Kam përshtypjen se, retorikisht, kryeministri i Shqipërisë do të përpiqet të duket pro-Kosovës. Tani që vëllai i tij nuk është më në pushtet, ai do të ndryshojë diskursin e tij për Kosovën. Por nismat e tij për Kosovën do të mungojnë. Nëse do të ishte pro-Kosovës, ai do të duhej të miratonte në parlament rezolutën e opozitës që dënon gjenocidin serb kundër shqiptarëve. Ky do të ishte një veprim, jo vetëm fjalë”, përfundon Enver Bytyçi në komentet për gazetën Bota sot.
Burimi: www.albeu.com
