Deklaratat e fundit të Donald Trump, në të cilat shprehte pakënaqësi ndaj Norvegjisë pasi vendi nuk i dha Çmimin Nobel, përmbajnë fjalë fyese ndaj shtetit dhe kanë tërhequr vëmendjen e mediave në mbarë botën. Përgjigja norvegjeze ka qenë e qetë dhe me një ironi të masuar, që kontrastonte fort me gjuhën e ashpër të presidentit amerikan.
Përtej sjelljes së Trump, episodi theksoi një kontrast të qartë: mënyrën se si një nga shoqëritë më të suksesshme dhe më të qëndrueshme të botës i përballon situata të tilla. Çfarë e bën Norvegjinë një vend kaq të zhvilluar? Cili është burimi i mirëqenies së saj?
Norvegjia renditet prej vitesh ndër vendet e para në botë për nivelin e jetesës, zhvillimin njerëzor, besimin te institucionet dhe transparencën. Suksesi i saj nuk varet vetëm nga pasuria natyrore, por edhe nga mënyra se si kjo pasuri administrohet.
Menaxhimi i pasurisë natyrore
Burimi më i madh i pasurisë norvegjeze nuk është vetëm nafta dhe gazi i zbuluar në Detin e Veriut, por edhe vendimi strategjik për të mos e parë këtë pasuri si mundësi për konsum të menjëhershëm ose për përfitime të përkohshme politike.
Norvegjia krijoi Fondin Sovran të Pasurisë (Oljefondet), i cili sot është një nga fondet më të mëdha të investimeve në botë, me vlerë që ka kaluar disa trilionë dollarë. Fondi investon në mijëra kompani ndërkombëtare, në aksione, prona dhe instrumente financiare në tregjet globale.
Ky fond nuk është një arkë që qeveria mund ta hapë sipas dëshirës për të financuar interesa elektorale ose për të mbuluar shpenzime arbitrare. Ai është ndërtuar si pasuri kombëtare, e cila duhet t’u shërbejë jo vetëm qytetarëve të sotëm, por edhe brezave të ardhshëm.
Norvegjia ka vendosur një rregull fiskal që synon të kufizojë përdorimin e kësaj pasurie. Në terma afatgjatë, shpenzimet e financuara nga fondi duhet të përputhen me kthimin real të pritshëm të investimeve, i vlerësuar aktualisht rreth 3 për qind të vlerës së fondit në vit.
Pra, fitimet dhe kapitali nuk shpenzohen sipas nevojave të momentit politik, por ndiqet një parim që mbron qëndrueshmërinë financiare të vendit.
Modeli social dhe institucional
Por modeli norvegjez nuk mbështetet vetëm te fondi i naftës. Ai është produkt i një demokracie sociale, ku taksat relativisht të larta financojnë shërbime publike cilësore dhe një rrjet të gjerë sigurie sociale. Arsimi, shëndetësia, kujdesi për fëmijët, mbështetja për familjet dhe mbrojtja sociale janë pjesë e një marrëveshjeje të gjerë mes shtetit dhe qytetarëve.
Pabarazitë ekonomike mbahen relativisht të ulëta, institucionet janë të forta dhe transparenca publike është e lartë. Korrupsioni nuk është i panjohur, por është shumë i ulët dhe kontrolli institucional funksionon.
Ky është ndoshta mësimi më i rëndësishëm i Norvegjisë: pasuria natyrore nuk e bën automatikisht një vend të pasur, dhe as nafta nuk garanton mirëqenie. Gjithçka varet nga institucionet, rregullat dhe vullneti politik për ta trajtuar pasurinë kombëtare si pronë të përbashkët.
Politikanëve të sotëm që kanë mbushur qeveritë e botës, një model i tillë mund t’u duket utopi ose një mënyrë tepër e lodhshme për të qeverisur. Por historia e Norvegjisë tregon të kundërtën: mirëqenia e vërtetë ndërtohet duke kriju
Burimi: gazetadita.al
