Me një karrierë që shtriu krahët për gati shtatë dekada, aktori spanjoll José Luis López Vázquez mbetet një nga figurat më të rëndësishme të kinemasë spanjolle të shekullit XX. I njohur për aftësinë për t’u zhvendosur nga komedia te rolet dramatike, ai u shfaq në 262 filma dhe ndërtoi një repertor të gjerë personazhesh që pasqyruan ndryshimet e shoqërisë spanjolle dhe zhvillimin e artit filmik.
Fillimet në teatër dhe kinema
I lindur më 11 mars 1922 në Madrid, López Vázquez e nisi rrugëtimin artistik në teatër në vitin 1939, fillimisht si kostumograf dhe skenograf. Interesimi për vizatimin dhe pikturën e çoi drejt punës prapa skenës, ku u angazhua edhe si ndihmësregjisor. Në vitet e para të karrierës bashkëpunoi me teatro dhe produksione të ndryshme, ndërsa në mesin e viteve ’40 filloi t’i afrohej gjithnjë e më shumë kinemasë.
Debutimin në film e bëri në vitin 1946, në dramën kriminale “María Fernanda, la Jerezana”, me regji të Enrique Herreros. Në vitet pasuese u shfaq në role të vogla, por talenti i tij komik dhe prania e veçantë në ekran i hapën rrugën drejt personazheve më të rëndësishme. Gjatë viteve ’50 krijoi një imazh të dallueshëm si njeriu i zakonshëm spanjoll, veçanërisht përmes komedive që fituan popullaritet në periudhën e regjimit të Frankos.
Bashkëpunimet me regjisorët e njohur
Një etapë e rëndësishme e karrierës së tij lidhet me bashkëpunimet me regjisorë të njohur të kinemasë spanjolle, si Luis García Berlanga, Juan Antonio Bardem dhe Carlos Saura, si dhe me skenaristin Rafael Azcona. Në filmat e Berlangës, përfshirë “Plácido” (1961), “El Verdugo” (1963) dhe trilogjinë “La escopeta nacional” (1978), “Patrimonio nacional” (1981) dhe “Nacional III” (1982), López Vázquez dëshmoi aftësinë për të mishëruar personazhe të ndërlikuara, shpesh përmes humorit satirik dhe vëzhgimit të mprehtë shoqëror.
Në të njëjtën periudhë, bashkëpunimi me Carlos Sauran i dha mundësinë të eksplorojë një dimension më dramatik të aktrimit. Filmat “Peppermint Frappé” (1967), “The Garden of Delights” (1970) dhe “Cousin Angelica” (1974) treguan se interpretimi i tij nuk kufizohej vetëm në komedi. Personazhet e vetmuara, të ndrydhura dhe psikologjikisht komplekse u bënë pjesë e rëndësishme e repertorit të tij.
“La cabina” dhe njohja ndërkombëtare
Viti 1972 shënoi një nga kulmet e karrierës së tij. Në filmin televiziv “La cabina”, me regji të Antonio Mercero-s, ai interpretoi një burrë që mbetet i bllokuar brenda një kabine telefonike, në një rrëfim surrealist dhe psikologjikisht tronditës. Ky rol i solli njohje ndërkombëtare dhe disa çmime, ndërsa vepra u vlerësua me një çmim Emmy Ndërkombëtar. Po atë vit, ai interpretoi edhe në “My Dearest Senorita”, një rol kompleks që i siguroi çmimin për aktorin më të mirë në Festivalin Ndërkombëtar të Filmit në Çikago, për vitin e dytë radhazi, pas vlerësimit për filmin “The Ancines Woods” në 1971.
Karriera e tij përfshiu edhe bashkëpunime me kineastë të huaj. Në vitin 1972 u shfaq në filmin “Travels with My Aunt”, me regji të George Cukor, ku luajti përkrah Maggie Smith. Gjatë viteve në vijim vazhdoi të ishte i pranishëm në kinema dhe televizion, duke marrë pjesë në prodhime të zhanreve të ndryshme. Në vitet ’90 dhe në fillim të viteve 2000 u përqendrua më shumë në role dytësore dhe paraqitje televizive.
Rikthimi në teatër dhe vlerësimet
Teatri mbeti gjithashtu një pjesë e rëndësishme e identitetit të tij artistik. Pas një periudhe të gjatë kur kinemaja e mbajti larg skenës, ai iu rikthye rregullisht teatrit në fund të shekullit XX. Ndër interpretimet e tij më të spikatura ishin roli i Willy Lomanit në “Death of a Salesman” të Arthur Millerit dhe ai i Jul Cezarit në “Caesar and Cleopatra” të George Bernard Shaw, në vitin 2001.
Kontributi i tij u vlerësua me një numër të madh çmimesh gjatë karrierës. Në vitin 1985 mori Medaljen e Artë për Merita në Artet e Bukura nga Qeveria e Spanjës, ndërsa në vitin 2002 u nderua me Çmimin Kombëtar të Teatrit. Në vitin 2004, Akademia Spanjolle e Kinemasë i ndau Çmimin Goya të Nderit për arritjet e tij jetësore, një vlerësim që u shoqërua me duartrokitje të gjata nga publiku.
José Luis López Vázquez ndërroi jetë më 2 nëntor 2009, në Madrid, në moshën 87-vjeçare. Me qindra role në film, televizion dhe teatër, ai la pas një trashëgimi që përmbledh një pjesë të rëndësishme të historisë së artit interpretues spanjoll./KultPlus.com
Burimi: kultplus.com
