Kufizimet e vendosura nga Elon Musk për shpejtësinë e lidhjes së terminaleve ushtarake ukrainase për Starshield, shërbimi i bazuar në rrjetin satelitor Starlink, kanë nxjerrë sërish në pah rreziqet me të cilat përballet Bashkimi Evropian kur mbështetet në teknologji kritike që nuk i kontrollon vetë. Ushtria ukrainase përdor këto sisteme për komunikim në fushën e betejës dhe për drejtimin e dronëve, si për goditjen e objektivave në territorin rus ashtu edhe për mbrojtjen nga sulmet që vijnë nga Moska. Prandaj është e kuptueshme që disa shtete të Bashkimit Evropian vazhdojnë të shprehin shqetësim ndaj Shteteve të Bashkuara për sa i përket sigurisë. Uashingtoni mbetet një aleat thelbësor për mbrojtjen e Frontit Lindor, siç e dinë mirë shtetet baltike. Polonia, e cila i ka dhënë përparësi shpenzimeve ushtarake, e di gjithashtu këtë: në vitin 2025 ato u afruan me 4.5% të PBB-së dhe pritet të arrijnë 4.7% gjatë këtij viti.
Autonomia strategjike
Megjithatë, çështja e autonomisë strategjike nuk lidhet vetëm me luftën tradicionale (tokë, det dhe ajër). Tani ajo ka rëndësi të veçantë për hapësirën, siç e tregon edhe situata ukrainase. Dilema e Evropës tani është nëse duhet të ndërtojë vetë aftësinë për eksplorimin e hapësirës apo të jetë thjesht klient, pra “një pasagjer që udhëton me ofertën e dikujt tjetër”, siç e shpjegoi Josef Aschbacher, Drejtor i Përgjithshëm i Agjencisë Hapësinore Evropiane, në një intervistë: “SpaceX synon të tërheqë nga qarkullimi Falcon 9 dhe Crew Dragon.
Astronautët në hapësirë
Kjo do të thotë që mjeti që aktualisht transporton astronautë në hapësirë, si Samantha Cristoforetti dhe shumë astronautë të tjerë të ESA-s, do të çmontohet. Bëhet fjalë për vitin 2029. Mbetet për t’u parë se çfarë do të ndodhë me Starship: nëse do të marrë përsipër të gjitha funksionet apo do të përqendrohet fillimisht në Hënë. Nuk e dimë. Nuk është vendimi ynë, është vendimi i një kompanie tregtare amerikane. Kjo tregon se ekziston pasiguri nga ana evropiane për atë që do të ofrohet në të ardhmen. Edhe në rastin e Ukrainës, vendimi u mor nga një kompani, siç u zbulua nga Wall Street Journal, e cila shtoi se më pas Trump i telefonoi Musk për t’i kërkuar atij të hiqte kufizimet për Starlink për Ukrainën.
Konkurrenca
Konkurrimi në hapësirë kërkon investime masive dhe Evropa po lëngon. “Zhvillimi i një aftësie eksplorimi hapësinor më vete do të zgjaste rreth 10 vjet, me njëfarë përshpejtimi të mundshëm dhe rreth 10 miliardë euro”, shpjegoi Aschbacher. “Kjo do të përfshinte gjithçka që nevojitet për të çuar astronautët në hapësirë dhe për t’i sjellë ata përsëri, duke përfshirë edhe lidhjen me një stacion.” Zhvillimi i një aftësie autonome është një zgjedhje strategjike, veçanërisht tani që besueshmëria e aleatit tonë amerikan është gjithnjë e më e pasigurt. Nuk është vetëm Musk ai që po e thekson problemin, por edhe administrata Trump. Dhe nuk ka arsye të supozohet se ata që vijnë pas tij do të ndryshojnë kurs.
Vendimi i ESA-s
Vendimi do të duhet të merret nga 23 shtetet anëtare të ESA-s në samitin që do të mbahet më 15 dhjetor në Romë, i cili mund të mbahet mend si “historik”. Por është në javët në vijim që qeveritë do të arrijnë një marrëveshje. Dhe ndjesia është se retorika shpesh mbizotëron mbi vendimet konkrete, pjesërisht nga frika e acarimit të aleatit amerikan, i cili nuk humbet kurrë një mundësi për të kërcënuar shkëputjen nga Evropa. BE-ja tashmë ka filluar një përgjigje ndaj dominimit të Musk, por hendeku me Starlink mbetet i madh. Projekti kryesor është IRIS², një konstelacion shumë-orbital i projektuar për të ofruar komunikime të sigurta për qeveritë, bizneset dhe qytetarët.
Konsorciumi
Më 7 gusht 2026, Komisioni dhe konsorciumi SpaceRISE nënshkruan një marrëveshje zbatimi që e çon IRIS² në 348 satelitë dhe i çon përpara lëshimet e para në vitin 2029. Megjithatë, Starlink ka qenë funksional prej vitesh dhe ka mijëra satelitë. IRIS² do të jetë plotësisht funksional rreth vitit 2030. SpaceRISE bashkon SES, Eutelsat dhe Hispasat dhe ka një koncesion 12-vjeçar, me Airbus, Thales Alenia Space, OHB dhe Aerospacelab midis partnerëve industrialë. Kostoja e vlerësuar është afërsisht 15.6 miliardë euro, nga të cilat 11.6 miliardë euro do të vijnë nga fondet e BE-së dhe Agjencisë Hapësinore Evropiane. Prandaj, aktualisht, i vetmi konstelacion evropian që tashmë është funksional në orbitë të ulët është OneWeb, i kontrolluar nga Eutelsat. Rrjeti prej mbi 600 satelitësh ofron internet me brez të gjerë me shpejtësi të lartë dhe latencë të ulët në të gjithë botën, duke arritur edhe në zonat më të largëta. Por kjo nuk mjafton.
Parandalimi francez
Pak veta në BE janë të gatshëm të thonë hapur se autonomia strategjike është e nevojshme sepse Shtetet e Bashkuara nuk janë më një partner i besueshëm. Midis tyre është sigurisht Franca, e cila ka një pengesë bërthamore kombëtare. Por kjo nuk barazohet me mbrojtje automatike për të gjitha vendet e tjera të BE-së. Ka të ngjarë që qeveritë e tjera të jenë gjithashtu më pak të vendosura për këtë arsye. Bashkëpunimi evropian me Shtetet e Bashkuara në hapësirë mbetet konkret, siç demonstrohet nga kontributi në programin Artemis të përmendur nga drejtori i ESA-s: evropianët ofrojnë Modulin e Shërbimit Evropian, thelbësor për transportimin e astronautëve në Hënë. Por, siç pranoi Aschbacher, “nga një perspektivë afatgjatë, duhet të mbajmë mend se ka shumë pasiguri në skenën ndërkombëtare”. Dhe këtu qëndron sfida: të vazhdojmë të bashkëpunojmë me Uashingtonin pa ia dorëzuar atij kontrollin e aftësive nga të cilat varet siguria dhe autonomia evropiane.
Burimi: shqiptarja.com
