Kalo te përmbajtja

Lajme të shpejta, të verifikuara dhe të paanshme

Lajm i fundit
Të ndryshme

Trupi i gruas së re në moçal në Irlandën e Veriut u gjet i ekzekutuar

Trupi i gruas së re në moçal në Irlandën e Veriut u gjet i ekzekutuar
Foto: gazetaexpress.com

Një zbulim i rrallë arkeologjik në Irlandën e Veriut ka nxjerrë në dritë historinë tragjike të një gruaje të re që jetoi më shumë se 2.000 vjet më parë. Analizat e reja shkencore kanë zbuluar se mbetjet njerëzore, të gjetura në një moçal torfe në vitin 2023, i përkisnin një gruaje që kishte pësuar një vdekje të dhunshme përmes prerjes së qëllimshme të kokës. Studiuesit dyshojnë se ajo mund të ketë qenë viktimë e një rituali flijimi gjatë Epokës së Hekurit.

Mbetjet njerëzore u zbuluan në vitin 2023, rreth një metër nën sipërfaqen e tokës, në një zonë moçalore në pronësi shtetërore pranë fshatit Bellaghy, në qarkun Londonderry të Irlandës së Veriut.

Trupi i gruas së re në moçal në Irlandën e Veriut u gjet i ekzekutuar

Në momentin e zbulimit, arkeologët i përshkruan mbetjet si jashtëzakonisht të ruajtura, megjithëse skeleti nuk ishte i plotë. Përveç eshtrave, ishin ruajtur edhe pjesë të lëkurës, thonjtë e gishtave të dorës së majtë dhe një organ i brendshëm që besohet të jetë veshkë. Fillimisht, ekspertët menduan se mbetjet i përkisnin një djali të moshës 13 deri në 17 vjeç.

Por pas dy vjetësh analizash arkeologjike, mjekoligjore dhe shkencore, studiuesit kanë arritur në një përfundim tjetër: personi ishte femër dhe kishte vdekur në rrethana jashtëzakonisht të dhunshme.

Gjurmët në rruaza zbuluan se gruas i ishte prerë koka

Profesorja Eileen Murphy, nga Queen’s University Belfast, tha se analizat e reja kanë zbuluar shenja të qarta të dhunës në pjesën e qafës. “Ashtu si në rastin e shumë trupave të tjerë të ruajtur në moçale nga Epoka e Hekurit, edhe kjo grua e re ka pësuar një vdekje jashtëzakonisht të dhunshme, e cila përfshinte prerjen e kokës”, deklaroi ajo.

Sipas profesoreshës, koka ishte larguar nga vendi i ngjarjes, ndërsa trupi ishte lënë në moçal, aty ku u zbulua rreth dy mijëvjeçarë më vonë nga punëtorët që përdornin makineri. Studiuesit identifikuan shenja prerjeje në rruazat e qafës, të cilat tregojnë se shkëputja e kokës kishte qenë e qëllimshme.

Trupi i gruas së re në moçal në Irlandën e Veriut u gjet i ekzekutuar
Trupi i gruas së re në moçal në Irlandën e Veriut u gjet i ekzekutuar

Megjithatë, ende nuk dihet nëse gruaja ishte ekzekutuar si formë ndëshkimi, ishte vrarë gjatë një konflikti apo ishte flijuar në kuadër të ndonjë rituali. Sipas ekspertëve, prerja e kokës mund të lidhet me praktikat rituale dhe flijimet që njihen nga disa zbulime arkeologjike të Epokës së Hekurit.

Analizat ndryshuan përfundimin fillestar për identitetin

Hetimet e para u kryen nga Shërbimi Policor i Irlandës së Veriut (PSNI), për shkak se mbetjet njerëzore mund të kishin lidhje me një rast kriminal më të vonshëm. Më pas, kërkimet u drejtuan nga institucioni National Museums NI, me pjesëmarrjen e specialistëve nga Irlanda, Mbretëria e Bashkuar dhe vende të tjera evropiane.

Analizat osteoarkeologjike, të cilat studiojnë eshtrat njerëzore për të përcaktuar karakteristikat biologjike dhe mënyrën e jetesës, zbuluan se skeleti i përkiste një gruaje. Ky përfundim konsiderohet veçanërisht i rëndësishëm, pasi shumica e trupave të ruajtur në moçale nga kjo periudhë, të zbuluar deri më tani, u përkasin meshkujve.

“Analiza osteoarkeologjike ka zbuluar se trupi i përkiste një femre. Ky është një zbulim edhe më domethënës, duke pasur parasysh se shumica e individëve të ruajtur në moçale nga kjo periudhë kanë qenë meshkuj”, thuhet në deklaratën e National Museums NI.

Ekspertët vlerësojnë se gruaja kishte një gjatësi trupore prej rreth 167 centimetrash. Megjithëse pjesë të trupit ishin ruajtur në gjendje të mirë, kafka mungonte dhe nuk u gjet gjatë kërkimeve. Studiuesit presin që analizat e mëtejshme, përfshirë studimin e ADN-së së lashtë, të ofrojnë informacione shtesë mbi prejardhjen, gjendjen shëndetësore dhe historinë e saj.

Pse trupat e lashtë ruhen për mijëra vjet në moçale?

Trupat e gjetur në moçale torfe përbëjnë një kategori të veçantë zbulimesh arkeologjike, të njohura ndërkombëtarisht si bog bodies. Ato janë mbetje njerëzore që, falë kushteve specifike të mjedisit, mund të ruhen për mijëra vjet pa u dekompozuar plotësisht.

Moçalet e torfës karakterizohen nga një përmbajtje shumë e ulët e oksigjenit dhe kushte kimike që ngadalësojnë ndjeshëm procesin e shpërbërjes së materialeve organike. Në rrethana të tilla, mund të ruhen jo vetëm eshtrat, por edhe lëkura, flokët, thonjtë, tekstilet dhe madje disa organe të brendshme. Edhe materiale si druri dhe lëkura e përpunuar mund t’u mbijetojnë shekujve në këto mjedise. Pikërisht këto kushte bënë të mundur ruajtjen e pjesshme të trupit të gruas së zbuluar në Bellaghy.

Zbulimi merr emrin “Gruaja e Ballymacombs More”

Sipas traditës së përdorur për emërtimin e trupave të lashtë të zbuluar në moçale, mbetjet do të njihen tashmë si Ballymacombs More Woman, ose “Gruaja e Ballymacombs More”. Emërtimi bashkon emrin e zonës ku u gjet trupi me gjininë e individit.

Niamh Baker, kuratore e arkeologjisë në National Museums NI, e cilësoi zbulimin si një nga më të rëndësishmit në historinë arkeologjike të ishullit të Irlandës. “Gruaja e Ballymacombs More është padyshim një nga zbulimet më të rëndësishme arkeologjike në ishullin e Irlandës”, deklaroi ajo.

Sipas Baker, mbetjet ofrojnë një mundësi të rrallë për të kuptuar më mirë jetën e njerëzve që banonin në këtë territor gjatë Epokës së Hekurit. “Ky zbulim i rëndësishëm na jep një pamje të jetës së njerëzve të së kaluarës sonë të lashtë dhe na ndihmon të kuptojmë se si jetonin, si ndërvepronin me mjedisin dhe si zhvillonin kulturat e tyre”, shpjegoi ajo.

Pranë trupit u gjet edhe një objekt i endur me materiale bimore

Gjatë gërmimeve, arkeologët zbuluan edhe një fragment të një objekti të endur nga materiale bimore, i vendosur poshtë gjunjëve të gruas. Ende nuk është përcaktuar se çfarë funksioni kishte ky objekt.

Studiuesit po përpiqen të zbulojnë nëse bëhej fjalë për pjesë të një veshjeje, një mbështjellëseje, një sendi të përdorimit të përditshëm apo një objekti me rëndësi rituale. Prania e këtij materiali pranë trupit mund të ndihmojë në rindërtimin e rrethanave të vdekjes dhe mënyrës se si gruaja kishte përfunduar në moçal. Megjithatë, ekspertët theksojnë se do të nevojiten analiza të tjera përpara se të nxirren përfundime mbi natyrën e tij.

Bellaghy, vendlindja e poetit Seamus Heaney

Zona e Bellaghy ka një rëndësi të veçantë edhe në historinë kulturore të Irlandës. Ajo njihet si vendlindja, vendi ku kaloi fëmijërinë dhe vendprehja e poetit të njohur irlandez Seamus Heaney, fitues i Çmimit Nobel për Letërsi.

Në përmbledhjen e tij poetike North, të botuar në vitin 1975, Heaney përfshiu disa poezi të frymëzuara nga trupat e lashtë të ruajtur në moçale. Këto zbulime arkeologjike shërbyen për poetin si një mënyrë për të reflektuar mbi dhunën, kujtesën historike, flijimin dhe lidhjen ndërmjet së kaluarës dhe konflikteve të kohës së tij.

Zbulimi i gruas së Ballymacombs More i jep kësaj lidhjeje ndërmjet arkeologjisë dhe letërsisë një dimension të ri, pasi është bërë pikërisht në një territor të lidhur ngushtë me jetën dhe veprën e poetit.

Hetimi dyvjeçar zbuloi hollësi të reja

Sipas përfaqësuesve të Muzeut Ulster, ku u zhvilluan hetimet e fundit shkencore, studimi i mbetjeve përfshiu bashkëpunimin e ekspertëve nga disa vende evropiane. “Duke u mbështetur në dy vjet kërkime arkeologjike, mjekoligjore dhe shkencore, specialistë nga Irlanda, Mbretëria e Bashkuar dhe Evropa u bashkuan për të shqyrtuar provat dhe për të rindërtuar historinë e saj”, deklaroi një zëdhënës i muzeut.

Ekspertët theksuan se analizat kanë bërë të mundur të mësohen shumë më tepër të dhëna mbi karakteristikat fizike, shëndetin dhe rrethanat e vdekjes së gruas. “Më shumë se 2.000 vjet pas vdekjes së saj, tani dimë shumë më tepër për moshën, shëndetin, pamjen dhe rrethanat e vdekjes, duke fituar një pasqyrë të jashtëzakonshme të jetës gjatë Epokës së Hekurit”, thuhet në deklaratë.

Si u zbuluan mbetjet njerëzore?

Kur trupi u zbulua fillimisht në vitin 2023, njësia arkeologjike e policisë së Irlandës së Veriut nisi gërmimet dhe dokumentimin e vendit. Gjatë fazës së parë u gjetën eshtrat e pjesës së poshtme të këmbës, përfshirë tibian dhe fibulën, si dhe kocka e sipërme e krahut, e njohur si humerusi. U zbuluan gjithashtu dy kockat e parakrahut të djathtë, ulna dhe radiusi.

Rreth 4,9 metra larg vendit fillestar, arkeologët identifikuan kocka të tjera që dilnin nga toka, përfshirë pjesë të parakrahut të majtë dhe kockës së kofshës. Ekzaminimet e mëtejshme zbuluan edhe kocka të gishtave, thonj, një fragment tjetër të femurit të majtë dhe kockën e gjoksit.

Datimi shkencor i mbetjeve i vendosi ato në periudhën ndërmjet viteve 343 dhe 1 para erës sonë, duke konfirmuar se bëhet fjalë për një individ që ka jetuar më shumë se dy mijëvjeçarë më parë.

Trupi i gruas së re në moçal në Irlandën e Veriut u gjet i ekzekutuar
Trupi i gruas së re në moçal në Irlandën e Veriut u gjet i ekzekutuar

A mund të ketë qenë gruaja viktimë e një flijimi ritual?

Një nga pyetjet më të rëndësishme që mbetet pa përgjigje lidhet me arsyen e vrasjes së gruas. Gjatë Epokës së Hekurit, në disa pjesë të Evropës Veriore, moçalet duket se kanë pasur rëndësi të veçantë në praktikat fetare dhe rituale. Zbulimet e trupave njerëzorë që tregojnë shenja të vdekjeve të dhunshme kanë nxitur hipoteza se disa individë mund të jenë flijuar si pjesë e ceremonive rituale.

Një nga shembujt më të njohur është Njeriu i Tollundit (Tollund Man), i zbuluar në Danimarkë. Trupi i tij, i datuar rreth vitit 400 para erës sonë, është ruajtur në një gjendje jashtëzakonisht të mirë falë kushteve të moçalit. Studiuesit kanë sugjeruar se ai mund të ketë qenë viktimë e një ekzekutimi ose flijimi ritual, megjithëse rrethanat e sakta mbeten të debatueshme.

Në krahasim me Tollund Man, mbetjet e gruas së Ballymacombs More nuk janë ruajtur në mënyrë po aq të plotë. Megjithatë, gjurmët e prerjes së kokës dhe vendndodhja e trupit e bëjnë këtë zbulim veçanërisht të rëndësishëm për studimin e praktikave të dhunshme dhe ritualeve të mundshme të Epokës së Hekurit.

Një histori që shkenca po e rindërton pas 2.000 vjetësh

Zbulimi në Bellaghy dëshmon se mjediset natyrore mund të ruajnë për mijëvjeçarë dëshmi të jashtëzakonshme të jetës dhe vdekjes së njerëzve të lashtë. Megjithëse identiteti personal i gruas mbetet i panjohur, analizat shkencore kanë bërë të mundur të përcaktohen karakteristika të rëndësishme biologjike dhe të identifikohen gjurmët e dhunës që ajo kishte përjetuar.

Studimet e ardhshme, veçanërisht analizat e ADN-së së lashtë dhe të materialeve të gjetura pranë trupit, mund të ofrojnë informacione të reja mbi prejardhjen e saj dhe shoqërinë ku jetonte.

Misteri më i madh mbetet arsyeja pse kjo grua e re u vra dhe pse trupi i saj u la në moçal. A ishte viktimë e një rituali fetar, e një ndëshkimi apo e një akti tjetër dhune?

Për momentin, shkenca nuk ka një përgjigje përfundimtare. Por më shumë se dy mijë vjet pas vdekjes, mbetjet e saj po ndihmojnë arkeologët të zbulojnë pjesë të panjohura të historisë së Epokës së Hekurit në Irlandë. /GazetaExpress/

Burimi: www.gazetaexpress.com

Të fundit Të gjitha