Gjatë periudhës së fundit, romanet e reja kanë zënë vendin kryesor në jetën kulturore, duke nisur nga satirat shoqërore e deri te trillimet psikologjike, mirëpo asnjë vepër nuk ka shkaktuar kaq shumë polemika sa Switzy, libri i tretë i shkrimtares amerikane Emma Cline, i cili tashmë është kthyer në dukurinë letrare të vitit. I guximshëm, shqetësues dhe krejtësisht i papritur në mënyrën e tij, libri u vendos në qendër të një vale të gjerë mediatike jo vetëm për shkak të vlerave letrare, por edhe për atë që shumë e konsideruan si një padrejtësi të madhe, përkatësisht mospërfshirjen e tij në listën e ngushtë të Çmimit prestigjioz Booker.
Kur Cline i dërgoi për herë të parë dorëshkrimin e Switzy-t agjentit të saj letrar, reagimi nuk ishte ai i zakonshmi i entuziazmit për një bestseller të sigurt, por përgjigjja e tij e parë, e përcjellë më pas në media, ishte pyetja e thjeshtë: “A je mirë?”. Dhe është e lehtë të kuptohet pse, sepse pas suksesit ndërkombëtar të debutimit të saj The Girls në vitin 2016 dhe romanit The Guest në vitin 2023, Cline ishte kthyer në një zë të preferuar për tregun komercial. Por Switzy nuk ofron një arratisje të rehatshme, pasi në qendër të ngjarjes është David Hastings, një ish-ekzekutiv biznesi i prekur nga sëmundja e Alzheimerit, i cili vendos t’i japë fund jetës së tij përmes një klinike zvicerane, përpara se të përballet me atë që e quan një marshim të dhunshëm e brutal në dekadën e ardhshme.
Reagimi i publikut dhe debati rreth Çmimit Booker
Gjithçka rreth librit tingëllon e rëndë, nga fakti se ai udhëton drejt vdekjes me një avion privat të siguruar si dhuratë lamtumire nga një partner biznesi, e deri te takimet e ftohta me stafin e klinikës, por megjithatë libri ka magjepsur lexuesit në mbarë botën. Kur anëtarët e jurisë së Çmimit Booker publikuan listën e ngushtë duke lënë jashtë Switzy-n, i cili kishte qenë pjesë e 13 librave të listës së gjatë, reagimi i internetit ishte i menjëhershëm. Në platforma si TikTok dhe Instagram shpërtheu një fushatë informale solidariteti me thirrjet për drejtësi ndaj librit, ku influencuesi i njohur Jack Edwards u bë pjesë e kësaj vale, ndërsa autorë të njohur si Matt Haig e quajtën veprën shumë mbresëlënëse dhe fituesja e mëparshme e Booker, Samantha Harvey, e cilësoi si një mrekulli.
Kur u pyet për këtë reagim të ashpër publik, gjyqtarja e Booker, Patricia Lockwood, u mbrojt duke thënë se paneli ishte i detyruar të shmangte ciklet e bujës mediatike, por kjo deklaratë vetëm sa shtoi debatin nëse po ndëshkohej një libër thjesht sepse flet hapur për një temë që shoqëria parapëlqen ta injorojë. Mjeshtëria e Cline nuk qëndron te teoretizimi i asistencës në vetëvrasje, por te mënyra se si ajo hyn brenda psikologjisë së një njeriu që humbet kujtesën, ku përmes një stili të afërt në vetën e tretë lexuesi detyrohet të përjetojë copëtimin e mendjes së protagonistit.
Psikologjia e kujtesës dhe fundi i pashmangshëm
Informacionet hidhen në kujtesën e tij si zaret në një gotë lëkure, ndërsa e kaluara rishfaqet jo përmes ngjarjeve të mëdha historike, por përmes detajeve mikroskopike si tingujt e një kasete në fëmijëri, figura e një letre muri, apo ftohtësia e një kostumi të qepur me porosi. Libri shmang çdo lloj morali apo mesazhi dogmatik sepse vendimi është marrë shumë kohë përpara se faqja e parë të shkruhet, duke kërkuar nga lexuesi vetëm guximin për të parë drejt syve fundin e pashmangshëm të çdo qenieje njerëzore. Në një botë të mbushur me pasiguri dhe ankthe të përditshme, Switzy ka prekur një damar të hollë të ndjesisë njerëzore, duke u kthyer në një përvojë që të detyron të ndalësh, të reflektosh dhe të pyesësh veten se çfarë mbetet prej nesh kur gjithçka tjetër fillon të zbehet./KultPlus.com
Burimi: kultplus.com
