Vjedhjet e artit në muze të ndryshëm evropianë kanë shtuar shqetësimet për sigurinë e institucioneve kulturore, sidomos të atyre më të vogla, që shpesh nuk kanë burime të mjaftueshme financiare e teknologjike për të ruajtur koleksionet e tyre.
Grabitja në muzeun Magnani Rocca
Një nga rastet që solli sërish vëmendjen mbi këtë problem është grabitja në muzeun e Fondacionit Magnani Rocca, pranë Parmës në Itali. Në natën e 22 marsit, tre persona hynë në muze përmes një dritareje të hapur me forcë dhe morën vepra të artistëve të njohur Paul Cézanne, Pierre-Auguste Renoir dhe Henri Matisse, me vlerë të përgjithshme rreth 9 milionë euro. Një person i katërt, i pozicionuar pranë hyrjes kryesore, përdori një fikëse zjarri për të shpërqendruar rojën pasi u aktivizua alarmi. E gjithë grabitja zgjati më pak se tri minuta.
Drejtori i fondacionit, Stefano Roffi, e përshkroi ngjarjen si një rast ku gjithçka që mund të shkonte keq, kishte shkuar keq.
Megjithatë, në gusht, autoritetet italiane arritën t’i rikuperonin të tri veprat, të cilat ishin fshehur në një kuti kartoni brenda një apartamenti. Pesë shtetas moldavë u arrestuan në lidhje me grabitjen. Sipas hetuesve, të dyshuarit kishin tentuar pa sukses t’i gjenin blerës veprave në Evropën Lindore dhe Rusi. Pikturat tashmë janë kthyer në muze.
Vjedhjet e tjera në Francë, Itali dhe Spanjë
Ky rast është pjesë e një serie vjedhjesh që kanë përfshirë muze në Francë, Itali dhe Spanjë, pas grabitjes së bujshme në Muzeun e Luvrit në Paris vitin e kaluar. Ekspertët paralajmërojnë se vëmendja e grupeve kriminale po zhvendoset gjithnjë e më shumë drejt institucioneve më të vogla, ku siguria është më e kufizuar.
Në gusht, një vepër e Antonello da Messina u zhduk nga një muze në qytetin e tij të lindjes në Siçili, ndërsa muajin pasues dy piktura të Renoir u vodhën nga Cagnes-sur-Mer, në Rivierën Franceze. Në Spanjë, grabitësit morën qindra monedha historike ari nga muzetë në Badajoz dhe Albacete, si dhe një thesar të epokës së bronzit nga qyteti Villena, pranë Alicante-s.
Një studim i vitit 2024 nga Ministria Franceze e Kulturës tregoi se vetëm një në katër institucione kulturore kishte një plan për emergjencat dhe parandalimin e rreziqeve, ndërsa pothuajse gjysma nuk kishin sistem të mbikëqyrjes me kamera.
Sfidat janë veçanërisht të mëdha në Itali, ku trashëgimia kulturore është e shpërndarë në mijëra institucione dhe qytete. Sipas institutit kombëtar të statistikave ISTAT, vendi ka më shumë se 4.400 muze dhe institucione të ngjashme, ndërsa Spanja rreth 1.500 dhe Franca mbi 1.200 muze me statusin zyrtar “Musées de France”.
Ekspertët e sigurisë theksojnë se pajisjet teknologjike nuk janë të mjaftueshme pa personel që monitoron alarmet dhe reagon në kohë. Njëkohësisht, institucionet më të vogla përballen me kufizime financiare, pasi shumica e tyre varen nga buxhetet e pushtetit lokal.
Masat e reja dhe sfida e sigurimit
Shqetësimet për sigurinë kanë nxitur edhe masa të reja. Ministria Franceze e Kulturës ka prezantuar një plan me 33 pika për forcimin e sigurisë së muzeve, të mbështetur me 30 milionë euro për një periudhë trevjeçare. Ndërkohë, në Itali, njësia e Karabinierëve për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore regjistroi 17 vjedhje në muze dhe galeri gjatë vitit 2025, krahasuar me 14 raste një vit më parë.
Një tjetër shqetësim lidhet me sigurimin financiar të veprave të artit. Sipas ekspertëve të fushës, pikturat e njohura janë të vështira për t’u shitur hapur, ndryshe nga ari dhe bizhuteritë, prandaj shpesh përfundojnë të fshehura, përdoren si mjet presioni për kërkimin e shpërblimeve ose ofrohen për shitje në rrjete private.
Megjithatë, rikuperimi i veprave nuk i eliminon kostot për muzetë, të cilët duhet të përballojnë shpenzimet e hetimeve, rikthimit të koleksioneve dhe përmirësimit të sistemeve të sigurisë.
Për drejtuesit e institucioneve kulturore, sfida mbetet gjetja e një ekuilibri mes mbrojtjes së veprave dhe ruajtjes së qasjes së lirë të publikut në muze. Siç theksojnë ekspertët, siguria duhet të forcohet pa i kthyer institucionet kulturore në hapësira të paarritshme për vizitorët.
Pas grabitjes në Parma, muzeu ka vendosur roje gjatë 24 orëve, me financimin e një konsorciumi lokal të prodhuesve të djathit. Drejtori Stefano Roffi tha se ngjarja nxiti një valë solidariteti në Itali dhe jashtë saj, duke u parë jo vetëm si vjedhje e një muzeu, por si sulm ndaj artit dhe trashëgimisë kulturore të përbashkët./KultPlus.com
Burimi: kultplus.com
