Më 31 tetor, në shumë vende të globit festohet Halloween-i, një festë e dalluar për kostumet e frikshme, kungujt e gdhendur, maskat dhe zakonin e kërkimit të ëmbëlsirave nga dera në derë. Ndonëse në ditët e sotme përgjithësisht shihet si një festë argëtuese dhe laike, Halloween-i mbart një histori të gjatë që bashkon tradita pagane, besime të vjetra dhe rrënjë të krishtera.
Origjina kelte dhe festa e Samhain-it
Besimi i përgjithshëm është se origjina e Halloween-it lidhet me festën kelte të Samhain-it, e cila kremtohej në Irlandën e lashtë. Kjo festë shënonte përfundimin e verës dhe nisjen e dimrit. Sipas besimeve të keltëve, në natën para Samhain-it kufiri midis botës së të gjallëve dhe asaj të të vdekurve bëhej më i turbullt, duke i lejuar shpirtrat të ktheheshin në botën e njerëzve.
Për t’u mbrojtur nga shpirtrat, njerëzit ndiznin zjarre të mëdha në kodra, mbanin maska dhe vishnin kostume që të mos njiheshin nga qeniet e mbinatyrshme. Mendohet se këto zakone kanë ndikuar në traditën moderne të veshjes me kostume shtrigash, fantazmash, demonësh dhe personazhesh të tjerë të frikshëm.
Ndikimi romak dhe kalendari i krishterë
Me kalimin e kohës, traditat kelte u përzien me festat romake dhe më pas me kalendarin e krishterë. Në shekullin e shtatë, Papa Bonifaci IV vendosi Ditën e të Gjithë Shenjtorëve, e cila fillimisht kremtohej më 13 maj. Në shekullin e tetë, Papa Gregori III e zhvendosi festën më 1 nëntor, ndërsa 2 nëntori u caktua si Dita e të Gjithë Besimtarëve të Vdekur, e kushtuar lutjeve për shpirtrat e të ndjerëve.
Nata e 31 tetorit njihet si All Hallows’ Eve, prej nga rrjedh edhe emri Halloween. Ajo shënon fillimin e periudhës së njohur si Allhallowtide, e cila përfshin tri ditë kushtuar kujtimit të të vdekurve dhe nderimit të shenjtorëve.
Kungulli i gdhendur dhe legjenda e Jack-o’-lantern
Një nga simbolet më të njohura të kësaj feste është kungulli i gdhendur, i njohur si “Jack-o’-lantern”. Tradita e tij e ka origjinën në Ishujt Britanikë, ku fillimisht përdoreshin rrepat dhe perime të tjera të mëdha, para se kungulli të bëhej simboli kryesor në Amerikën e Veriut.
Sipas folklorit irlandez, emri lidhet me legjendën e Stingy Jack-ut, një njeriu që arriti ta mashtronte disa herë djallin. Pas vdekjes, Jack-u nuk u pranua as në parajsë, as në ferr dhe u dënua të endej në errësirë, duke mbajtur një prush të ndezur brenda një rrepe të zbrazur për t’i ndriçuar rrugën. Kështu lindi figura e njohur si Jack-o’-lantern.
Trick or treat dhe simbolet e festës
Një tjetër traditë karakteristike është “trick or treat”, përmes së cilës fëmijët, të veshur me kostume, shkojnë derë më derë duke kërkuar ëmbëlsira. Nëse nuk marrin diçka, sipas zakonit, mund të bëjnë ndonjë shaka ose rreng të padëmshëm. Kjo traditë besohet se buron nga praktikat mesjetare britanike dhe irlandeze, kur njerëzit e varfër kërkonin ushqim në këmbim të lutjeve për të vdekurit.
Halloween-i është pasuruar ndër shekuj edhe me simbole e bestytni të ndryshme. Macet e zeza, lakuriqët e natës, shtrigat dhe fantazmat janë ndër figurat më të lidhura me këtë festë. Në Evropën mesjetare, macet e zeza shpesh shiheshin si të lidhura me shtrigat dhe djallin, ndërsa lakuriqët konsideroheshin lajmëtarë të botës së mbinatyrshme dhe shenja të fatit të keq.
Halloween-i në ditët e sotme
Në ditët e sotme, Halloween-i është veçanërisht i popullarizuar në Shtetet e Bashkuara, ku mori hov pas ardhjes së emigrantëve irlandezë në shekullin XIX. Festimet përfshijnë kostume tematike, dekorime, lojëra tradicionale, si kapja e mollëve me dhëmbë nga një enë me ujë, si dhe aktivitete të ndryshme për fëmijë dhe të rritur.
Edhe pse sot Halloween-i festohet kryesisht për argëtim, ai vazhdon të mbajë gjurmë të historisë së lashtë dhe të traditave që ndër shekuj kanë lidhur botën e të gjallëve me kujtimin e të vdekurve./KultPlus.com
Burimi: kultplus.com
