Shtëpia botuese gjermane dimidium mundi i kushton rëndësi rizbulimit të autoreve femra, veprat e të cilave kanë mbetur në margjina të historisë letrare. Nisma e saj më e fundit është ribotimi i romanit “Amor dhe Psyche” të shkrimtares çeke Milada Součková, një nga zërat avangardë të letërsisë së Pragës, që lexuesit gjermanë e njohin ende pak.
Romani, i botuar për herë të parë në 1937, del tani në një edicion të ri në gjermanisht, me përkthim të Doris Koubës, i publikuar nga dimidium mundi në Mynih. Libri ka 320 faqe dhe përfaqëson një hap tjetër të botuesit drejt autorëve të harruar dhe drejt zgjerimit të kanonit letrar përtej emrave më të njohur.
Biografia dhe formimi
E lindur në Pragë në 1898, Milada Součková u rrit në një mjedis ku edukimi dhe emancipimi i grave kishin peshë. Ajo ndoqi gjimnazin Minerva, shkollën e parë të mesme për vajza në Austro-Hungari, ku ishte nxënëse edhe gazetarja Milena Jesenská, e njohur për lidhjen e saj me shkrimtarin Franz Kafka.
Součková i përfundoi studimet shkencore në Pragë dhe në Lozanë në 1923, me një disertacion mbi jetën e brendshme të bimëve. Më pas hyri në qarqet artistike avangarde të Pragës, ku botoi poezi, udhëpërshkrime dhe artikuj për zhvillimet politike të kohës. Ajo ishte gjithashtu pjesë e grupit artistik çek Group 42, që i kundërvihej formave tradicionale të krijimtarisë letrare.
Në veprën e saj, shkrimtarja u frymëzua nga Marcel Proust dhe André Gide, duke zhvilluar një qasje eksperimentale ndaj rrëfimit. Ajo u largua nga struktura tradicionale e romanit realist, duke provuar perspektiva të ndryshme rrëfimi, kapërcime kohore dhe forma të ndërthurura të tregimit.
Romani “Amor dhe Psyche” tregon formimin dhe përvojat e dy vajzave të reja nga borgjezia e Pragës. Përmes personazheve Augustina dhe rrëfimtares, vepra përshkruan një marrëdhënie të ndërlikuar midis afërsisë, distancës, dëshirave dhe ëndrrave. Ditari bëhet element qendror i rrëfimit, ndërsa ndryshimi i perspektivave dhe ndërthurja e fragmenteve krijojnë një strukturë që sfidon pritshmëritë e lexuesit.
Jeta gjatë trazirave politike
Jeta e Součková-s u shënua edhe nga turbullirat politike të shekullit XX. Bashkëshorti i saj, piktori Zdenek Rykr, i përfshirë në rezistencën kundër pushtimit nazist, i dha fund jetës për t’i shmangur arrestimit. Në 1945, shkrimtarja u zhvendos në Nju Jork si atashe kulturore e Republikës së Dytë Çekosllovake. Pasi komunistët morën pushtetin në 1948, ajo qëndroi në Shtetet e Bashkuara, ku punoi si studiuese e gjuhës dhe letërsisë çeke në universitetet Harvard, Chicago dhe Berkeley, deri në vdekjen e saj në 1983.
Botuesja Zarifa Mamedova, themeluese e dimidium mundi, synon që me këtë nismë të rikthejë në qarkullim veprat e autorëve që nuk kanë marrë vëmendjen e merituar në historinë letrare. Pas botimit të romanit “Die Lust am Manne” të Olga Wohlbrückut, “Amor dhe Psyche” është një hap tjetër drejt nxjerrjes në pah të zërave femërorë të lënë në harresë.
kultplus.com
