Kriza politike dhe vonesat institucionale kanë ndikuar negativisht në zbatimin e reformave evropiane, duke dëmtuar performancën e Kosovës në sundimin e ligjit, administratën publike dhe zhvillimin ekonomik. Sipas vlerësimeve qeveritare, vendi mund të ketë humbur më shumë se 40 milionë euro nga Plani i Rritjes i Bashkimit Evropian, edhe pse shifra përfundimtare pritet të konfirmohet nga BE-ja.
Këto vlerësime u prezantuan në një tryezë të rrumbullakët të organizuar nga Grupi për Studime Juridike dhe Politike (GLPS), e cila u fokusua në temën “Rruga e Kosovës drejt BE-së pas bllokimit politik: Nga momentumi te reformat”. Pjesëmarrësit diskutuan zbatimin e Agjendës së Reformave dhe perspektivën evropiane të Kosovës.
Vlerësimet e GLPS-së për humbjet dhe afatet
Drejtoresha ekzekutive e GLPS-së, Njomza Arifi, tha se bllokimet politike, të cilat kanë zgjatur më shumë se dy vjet, kanë pasur pasoja të konsiderueshme për vendin. Ajo theksoi se kostoja lidhej jo vetëm me kohën e humbur, por edhe me dobësimin e performancës institucionale dhe mungesën e përmirësimeve në jetën e qytetarëve.
Arifi tha se, bazuar në shifrat e vlerësuara deri në qershor, humbjet e mundshme nga përfitimet e Planit të Rritjes mund të kalojnë 40 milionë euro. Megjithatë, ajo theksoi se vlerësimi i saktë duhet të bëhet nga Bashkimi Evropian.
Ajo gjithashtu paralajmëroi se Kosova ka pak kohë në dispozicion për të zbatuar 27 masa shtesë, afati i të cilave skadon më 31 dhjetor të këtij viti. Ndërkohë, i gjithë Plani i Rritjes, ose Agjenda e Reformave, duhet të përfundojë deri në fund të gushtit të vitit të ardhshëm.
Sipas Arifit, urgjenca për të përmbushur masat nuk duhet të çojë në reforma formale dhe të cilësisë së dobët. Ajo tha se zbatimi duhet të jetë i shpejtë dhe i qëndrueshëm, në mënyrë që reformat të mos kryhen thjesht për t’u konsideruar pjesë e agjendës.
Në lidhje me perspektivën e Kosovës në Bashkimin Evropian, drejtoresha e GLPS-së tha se vendi duhet të përgatitet jo vetëm për një anëtarësim të mundshëm në të ardhmen. Sipas saj, duhet të hulumtohen edhe mundësitë për përfshirje më të hershme në politikat dhe mekanizmat evropianë, përfshirë format e integrimit gradual.
Arifi theksoi se niveli i lartë i mbështetjes së qytetarëve për Evropën dhe deklaratat politike nuk mjaftojnë për të avancuar procesin. Ajo tha se nevojiten reforma konkrete dhe rezultate të matshme, ndërsa Bashkimi Evropian duhet t’i ofrojë Kosovës një perspektivë të qartë.
Raporti i zbatimit të reformave dhe pengesat
Gjatë prezantimit të përditësimit të Agjendës së Reformave për semestrin e tretë, autori i raportit dhe hulumtuesi i GLPS-së, Besar Gërgi, tha se qeveria kishte raportuar zbatimin e 18 reformave nga 62 të parashikuara deri tani.
Gërgi tha se qeveria kishte raportuar përfundimin e 7 nga 13 hapat e reformës, afati përfundimtar i të cilave ishte qershori 2026. Këta hapa i përkisnin semestrit të dytë, qershor 2025, dhe kishin një afat shtesë njëvjeçar, deri në qershor 2026. Sipas tij, kjo përfaqëson një normë zbatimi prej pak më shumë se 50 për qind.
Ai gjithashtu iu referua raportit të parë zyrtar të qeverisë, të publikuar në faqen e internetit të Zyrës së Kryeministrit, i cili thotë se 18 nga 62 reformat, ose rreth 29 për qind, janë përfunduar. Gërgi vlerësoi se kjo nuk përfaqëson normën më të lartë të mundshme të zbatimit.
Në terma financiarë, hulumtuesi shpjegoi se Kosova mund të përfitojë deri në 883 milionë euro nga Plani i Rritjes, ndërsa deri tani ka marrë vetëm 7 për qind të parafinancimit.
Sipas Gërgit, pengesa kryesore ishte mosratifikimi i marrëveshjeve, i cili kishte penguar qeverinë e Kosovës të raportonte zyrtarisht në Komisionin Evropian. Raporti i parë zyrtar u dorëzua më 15 korrik, dhe tani pritet vlerësimi i Komisionit Evropian. Ai do të ofrojë një pasqyrë të plotë të masave që janë zbatuar dhe atyre që nuk janë zbatuar.
Ai tha se qershori shënoi fundin e semestrit të katërt nga shtatë semestrat e Agjendës së Reformave. Semestri i pestë pritet të përfundojë në fund të vitit, ndërsa i gjithë instrumenti i rritjes do të përfundojë në shtator të vitit të ardhshëm.
Gërgi theksoi se Kosova nuk ka më një vit të plotë në dispozicion për të kryer reformat. Sipas tij, norma e ulët e zbatimit dhe vonesat e shumta lidhen kryesisht me krizën politike.
Duke iu referuar zhvillimeve institucionale, ai tha se Kuvendi u konstituua më 11 shkurt dhe qeveria u formua gjatë të njëjtës periudhë. Vetëm dy ditë më vonë, u ratifikuan dy marrëveshje—marrëveshja e facilitetit dhe marrëveshja e huasë—ndërsa koordinatori nacional u emërua më 19 mars.
Burimi: www.albeu.com
