Në një epokë kur inteligjenca artificiale po transformon mënyrën e të mësuarit, të punuarit dhe të jetuarit, prindërit përballen me një dilemë gjithnjë e më të madhe: si t’i përgatisin fëmijët për profesione që mund të ndryshojnë thellësisht ose të zhduken plotësisht pas disa dekadash? Ekonomisti britanik Daniel Susskind, studiues në Universitetin e Oksfordit, vlerëson se zgjidhja nuk qëndron në gjetjen e një profesioni që teknologjia nuk mund ta prekë, por në zhvillimin e aftësive bazë, të menduarit kritik dhe njohjen e hershme me inteligjencën artificiale.
Daniel Susskind, studiues i lartë në Institutin për Etikën e Inteligjencës Artificiale pranë Universitetit të Oksfordit, bashkëpunëtor i Stanford Digital Economy Lab dhe autor i librit A World Without Work, mendon se qasja tradicionale për përgatitjen e fëmijëve për tregun e punës duhet rimenduar.
Në librin e tij më të ri, What Should My Children Do? A Human’s Guide to the Age of AI (Çfarë duhet të bëjnë fëmijët e mi? Një udhërrëfyes njerëzor për epokën e inteligjencës artificiale), ekonomisti dhe babai i tre fëmijëve ofron këshilla për familjet e shqetësuara për të ardhmen profesionale të brezit të ri.

Në një intervistë për gazetën amerikane New York Post, Susskind thekson se përpjekja për t’i mbajtur fëmijët larg inteligjencës artificiale mund të jetë po aq problematike sa përdorimi i saj pa kufizime.
Ai kritikon vendimin e kryebashkiakut të Nju Jorkut, Zohran Mamdani, për ndalimin njëvjeçar të përdorimit të inteligjencës artificiale gjeneruese nga nxënësit deri në klasën e tetë në shkollat publike, të shpallur në shtator.
“E kuptoj plotësisht arsyen që qëndron pas këtij vendimi, por mendoj se është një gabim i madh”, deklaroi Susskind.
Sipas tij, krijimi i një mjedisi arsimor artificialisht të shkëputur nga teknologjia nuk i përgatit fëmijët për realitetin me të cilin do të përballen në të ardhmen.
“Po e zhgënjejmë brezin e ardhshëm nëse nuk e përgatisim për botën ku do të jetojë vërtet, duke e mbajtur në një mjedis të mbrojtur artificialisht nga teknologjia, që nuk pasqyron të ardhmen e tij”, theksoi ai.
Susskind shpreson që ndalimi të mos zgjasë më shumë se një vit.
Këshilla e parë: të mos kërkohen profesione të paprekshme nga AI
Këshilla e parë e ekonomistit britanik është që prindërit të heqin dorë nga përpjekjet për të parashikuar se cilat profesione do të jenë të sigurta për fëmijët e tyre pas 10, 20 apo 30 vjetësh.
Sipas tij, askush nuk mund ta dijë me siguri se si do të duket tregu i punës në dekadat e ardhshme.
“Këshillat që më shqetësojnë më shumë janë ato që mbështeten në idenë se mund ta bëjmë të ardhmen profesionale të fëmijëve plotësisht të sigurt”, shpjegoi ai.
“Ne thjesht nuk mund të parashikojmë saktësisht se si do të jetë bota e punës dhe cilat aftësi të avancuara do të kenë më shumë vlerë.”
Ai kujton se vetëm pak vite më parë, programimi kompjuterik konsiderohej një nga aftësitë më të rëndësishme që mund t’i garantonte një fëmije një të ardhme të suksesshme.

Në vitin 2014, Anglia përfshiu programimin në kurrikulën shkollore, duke nisur mësimin e tij që nga mosha pesëvjeçare.
Në vitin 2019, edhe Joe Biden sugjeronte se punëtorët e industrisë së qymyrit mund të mësonin programim kompjuterik për t’u përshtatur me ekonominë e re.
Por zhvillimi i inteligjencës artificiale gjeneruese ndryshoi shpejt këtë perspektivë.
Teknologjia rezultoi veçanërisht e aftë pikërisht në disa prej detyrave për të cilat fëmijët po nxiteshin të përgatiteshin.
Në prill të vitit 2025, drejtori ekzekutiv i Microsoft, Satya Nadella, deklaroi se inteligjenca artificiale po gjeneronte deri në 30 për qind të kodit në disa projekte të kompanisë.
Ky zhvillim dëshmon se edhe aftësitë që konsiderohen shumë të kërkuara sot mund të ndryshojnë ndjeshëm në të ardhmen.
A ia vlen ende të studiosh mjekësi apo drejtësi?
Pavarësisht përparimit të inteligjencës artificiale në fusha si mjekësia, drejtësia dhe programimi, Susskind nuk mendon se të rinjtë duhet të heqin dorë nga arsimimi tradicional.
Përkundrazi, ai beson se formimi i thellë profesional mbetet shumë i rëndësishëm.
“Mund të tingëllojë e habitshme, por këshilla ime për një 15-vjeçar është ende të ndjekë rrugën tradicionale të arsimimit”, tha ai.
Sipas ekonomistit, disa nga përdorimet më premtuese të inteligjencës artificiale lindin nga bashkëpunimi ndërmjet njerëzve që e kuptojnë teknologjinë dhe specialistëve që kanë kaluar vite duke studiuar problemet konkrete të një fushe.
Për shembull, një mjek i arsimuar mirë mund të identifikojë problemet klinike që ia vlen të zgjidhen me ndihmën e inteligjencës artificiale.
Ai gjithashtu mund të vlerësojë nëse një zgjidhje e propozuar nga sistemi është e saktë dhe e sigurt nga pikëpamja mjekësore.
Prandaj, sipas Susskind, rëndësia e arsimit nuk zhduket, por ndryshon mënyra se si njohuritë do të përdoren gjatë karrierës.
“Ndërsa përparoni në karrierë, duhet të jeni mendjehapur për mënyrën se si mund të ndryshojë puna juaj dhe organizata ku do të punoni”, këshilloi ai.
Këshilla e dytë: rikthim te bazat e arsimit
Këshilla e dytë e Susskind mund të tingëllojë disi tradicionale: fëmijët duhet të mësojnë mirë matematikën, leximin, shkrimin dhe arsyetimin, edhe pa ndihmën e teknologjisë.
Ai beson se këto aftësi do të mbeten thelbësore, pavarësisht zhvillimeve të ardhshme të inteligjencës artificiale.
“Pavarësisht se si do të duket e ardhmja dhe cilat aftësi të avancuara do të rezultojnë më të rëndësishme, aftësitë themelore do të vazhdojnë të jenë jetike, sepse ato janë baza mbi të cilën ndërtohet gjithçka tjetër”, tha ekonomisti.
Sipas tij, fëmijët duhet të dinë mjaftueshëm matematikë për të kuptuar kur inteligjenca artificiale bën një gabim në llogaritje.
Ata duhet të zhvillojnë aftësi kritike të leximit, në mënyrë që të identifikojnë rastet kur një chatbot paraqet informacione të pasakta ose shpik fakte.
Po ashtu, duhet të mësojnë të ndërtojnë vetë argumente të qarta dhe bindëse, në vend që t’ia delegojnë gjithmonë këtë proces teknologjisë.
Susskind paralajmëron se lehtësia me të cilën inteligjenca artificiale mund të shkruajë një ese apo të zgjidhë një problem nuk duhet ta zëvendësojë procesin e të mësuarit.
Nëse një fëmijë mbështetet vazhdimisht te teknologjia për të kryer detyrat, ai mund të mos i zhvillojë plotësisht aftësitë që i nevojiten për të gjykuar nëse përgjigjja e makinës është e saktë.

Një mësim nga debati për kalkulatorët në shkolla
Për të shpjeguar qasjen e tij, Susskind rikthehet te një debat arsimor i para më shumë se katër dekadave.
Në vitin 1982, matematikani britanik Wilfred Halliday Cockcroft propozoi që nxënësit të vlerësoheshin për aftësitë matematikore si me kalkulator, ashtu edhe pa të.
Në atë periudhë, përdorimi i kalkulatorëve në shkolla shkaktonte debate të mëdha.
Në vitin 1986, një grup mësuesish matematike protestuan në rrugët e Uashingtonit, duke kërkuar që nxënësit të mësonin fillimisht llogaritjet bazë dhe vetëm më pas të përdornin kalkulatorët.
Susskind beson se një qasje e ngjashme duhet të zbatohet sot për inteligjencën artificiale.
Ai propozon që nxënësit të zhvillojnë fillimisht aftësitë e tyre pa ndihmën e AI-së dhe më pas ta përdorin teknologjinë për të trajtuar detyra më të ndërlikuara.
Për shembull, një mësues i gjuhës dhe letërsisë mund t’u kërkojë nxënësve të interpretojnë vetë një poezi, ndërsa më pas të përdorin inteligjencën artificiale për të analizuar një vepër më komplekse.
Në këtë mënyrë, teknologjia shërben për zgjerimin e njohurive dhe jo për zëvendësimin e procesit të të menduarit.
Teknologjia duhet përdorur në momentin e duhur
Susskind thotë se të njëjtën filozofi përpiqet ta zbatojë edhe në familjen e tij.
Ai synon të krijojë një ekuilibër ndërmjet përdorimit të teknologjisë dhe kohës kur fëmijët duhet të mësojnë, të luajnë dhe të zhvillohen pa pajisje digjitale.
Sipas tij, është e rëndësishme që teknologjia të përfshihet në momente të përshtatshme, por njëkohësisht të ruhen periudha të caktuara pa të.
Ekonomisti mbështet idenë që fëmijët të mos kenë telefona inteligjentë personalë deri në moshën 14-vjeçare dhe të mos përdorin rrjetet sociale deri në moshën 16-vjeçare.
Megjithatë, ai thekson se shqetësimet për ndikimin e rrjeteve sociale nuk duhet të shndërrohen në kundërshtim të përgjithshëm ndaj çdo teknologjie të re.
Këshilla e tretë: njohja e hershme me inteligjencën artificiale
Këshilla e tretë e Susskind është ndoshta më befasuesja.
Ai rekomandon që fëmijët të njihen me inteligjencën artificiale që në vitet e para të shkollimit, por në mënyrë të mbikëqyrur dhe të përshtatur me moshën.
Sipas tij, ndalimi i plotë i teknologjisë mund t’i pengojë fëmijët të zhvillojnë aftësitë që do t’u nevojiten në të ardhmen.
Prindërit duhet të bëjnë dallimin ndërmjet rreziqeve që lidhen me rrjetet sociale dhe mundësive edukative që ofrojnë sistemet e inteligjencës artificiale.
“Ju mund të jeni shumë të shqetësuar për ndikimin e rrjeteve sociale, por nuk duhet të lejoni që këto shqetësime të shndërrohen në një konservatorizëm të përgjithshëm teknologjik dhe në ndalime të menjëhershme të inteligjencës artificiale”, shpjegoi ai.
Për ta ilustruar këtë qasje, Susskind ndau një përvojë personale me vajzën e tij gjashtëvjeçare.
Si e krijoi një vajzë gjashtëvjeçare lojën e saj me ndihmën e ChatGPT
Kur vajza e tij filloi të mërzitej gjatë mësimit të tabelës së shumëzimit, Susskind i propozoi të imagjinonte një lojë kompjuterike që do ta bënte ushtrimin më argëtues.
Vajza shpiku një lojë me një ylber gjigant në qiell dhe njëbrirësh fluturues që sillnin copëza ari sa herë ajo jepte një përgjigje të saktë.
Susskind, i cili pranon se nuk ka shumë përvojë në programim, përdori ChatGPT për ta shndërruar idenë e vajzës në një lojë funksionale.
Pas disa korrigjimeve teknike, vajza mundi të luante lojën që kishte imagjinuar vetëm pak minuta më parë.
“Për mua, ky ishte një moment mahnitës”, kujton ekonomisti.
“Diçka që mua më dukej e jashtëzakonshme, për të ishte krejtësisht normale. Dhe pse të mos ishte? Kjo teknologji e fuqishme është thjesht një pjesë tjetër e mjedisit të fëmijërisë së saj.”
Sipas Susskind, kjo përvojë ilustron ndryshimin ndërmjet mënyrës se si të rriturit dhe fëmijët e perceptojnë inteligjencën artificiale.
Për brezat e rritur, teknologjia mund të duket revolucionare, ndërsa për fëmijët që po rriten me të, përdorimi i saj mund të jetë po aq i natyrshëm sa përdorimi i internetit apo telefonit.
Libra të personalizuar për të mësuar leximin
Susskind ka filluar ta përdorë inteligjencën artificiale edhe për të ndihmuar djalin e tij pesëvjeçar të mësojë të lexojë.
Ai krijon libra dhe histori të personalizuara sipas interesave të fëmijës, duke përfshirë temat që aktualisht e tërheqin më shumë.
Ndër to janë lodrat Lego dhe anija luftarake britanike HMS Belfast.
Kjo mënyrë e përdorimit të AI-së e bën procesin e të mësuarit më tërheqës, pasi përmbajtja lidhet drejtpërdrejt me imagjinatën dhe kuriozitetin e fëmijës.
Ndërkohë, vajza e tij më e vogël, dyvjeçare, nuk është përfshirë ende në këto eksperimente teknologjike.
“Për momentin, përqendrimi im kryesor me të është që të flejë gjatë gjithë natës”, tha Susskind me humor.
E ardhmja nuk kërkon vetëm njohuri teknologjike, por edhe aftësi njerëzore
Mesazhi kryesor i ekonomistit britanik është se prindërit nuk duhet të përpiqen t’u planifikojnë fëmijëve një të ardhme të bazuar në parashikime të pasigurta për tregun e punës.
Në vend të kësaj, ata duhet t’i ndihmojnë të ndërtojnë një bazë të qëndrueshme intelektuale dhe aftësinë për t’u përshtatur me ndryshimet.
Kjo nënkupton zhvillimin e matematikës, leximit kritik, shkrimit, arsyetimit dhe njohurive profesionale, por edhe krijimin e një marrëdhënieje të shëndetshme me inteligjencën artificiale.
Teknologjia nuk duhet të shihet as si kërcënim që duhet shmangur plotësisht, as si zgjidhje që mund të zëvendësojë çdo përpjekje njerëzore.
Ajo duhet të përdoret si instrument që ndihmon fëmijët të eksplorojnë ide, të zgjidhin probleme dhe të zhvillojnë krijimtarinë e tyre.
Sipas Susskind, fëmijët që do të jenë më të përgatitur për epokën e inteligjencës artificiale nuk janë domosdoshmërisht ata që dinë të përdorin më shumë programe, por ata që arrijnë të mendojnë në mënyrë të pavarur, të kuptojnë kufizimet e teknologjisë dhe ta përdorin atë për të zgjeruar aftësitë e tyre.
Në një botë ku makinat po bëhen gjithnjë e më të afta, njohuritë themelore, gjykimi kritik dhe aftësia për të mësuar gjatë gjithë jetës mund të jenë investimi më i rëndësishëm që prindërit bëjnë në të ardhmen e fëmijëve të tyre. /GazetaExpress/
Burimi: www.gazetaexpress.com









