Akullnajat e Dolomiteve në Itali po tërhiqen dhe, bashkë me shtresat e akullit, po nxjerrin në pah gjurmë të rrezikshme të Luftës së Parë Botërore. Në sipërfaqe janë shfaqur qindra municione të pashpërthyera, ndërsa nën akull janë gjetur edhe trupa ushtarësh të ruajtur për më shumë se një shekull.
Neutralizimi i municioneve në Trentino-Alto Adige
Vetëm gjatë kësaj vere, ushtria italiane ka identifikuar dhe neutralizuar 250 mjete shpërthyese. Mes tyre kishte predha artilerie italiane dhe bomba mortajash të prodhuara në Francë. Kërkimet u kryen nga brigada malore “Julia” në zonat malore dhe akullnajat e rajonit Trentino-Alto Adige.
Objektet u raportuan fillimisht nga alpinistë, të cilët gjatë ekskursioneve verore vunë re sende të dyshimta, veçanërisht në Kanalin San Bovo, në Luginën Primiero, në pjesën lindore të Trentinos.
Këto municione i përkasin të ashtuquajturës “Lufta e Bardhë”, përplasja mes ushtrisë italiane dhe forcave austro-hungareze, e zhvilluar nga viti 1915 deri në vitin 1918 në lartësitë e ngrira të Alpeve.
Gjatë 15 viteve të fundit, shkrirja e akullit ka nxjerrë në dritë edhe dhjetëra trupa ushtarësh. Për dekada, nën dëborë dhe akull kanë mbetur të groposura armë, pajisje luftarake dhe sende personale, ndërsa moti ekstrem, ortekët, rrëzimet në shpatet e thepisura dhe hipotermia shkaktuan shumë viktima.
Që prej viteve 1990, tërheqja e vazhdueshme e akullnajave ka sjellë zbulime të shumta historike, nga armët dhe sajat deri te letrat, ditarët dhe objektet personale të ushtarëve. Ky proces është përshpejtuar gjatë viteve të fundit për shkak të temperaturave më të larta dhe shkrirjes më të shpejtë të akullit.
Paralajmërimet e ekspertëve dhe zbulimi i strehës në malin Scorluzzo
“Është kryesisht pasojë e ngrohjes globale”, deklaron Stefano Morosini, profesor në Universitetin e Bergamos dhe koordinator i programeve për trashëgiminë kulturore në Parkun Kombëtar të Stelvios, ku janë gjetur edhe mjete shpërthyese.
Morosini thotë se në përfundim të çdo vere shfaqen gjithnjë e më shumë objekte të rrezikshme të lidhura me luftën. “Ato janë ruajtur në akull për më shumë se 100 vjet. Disa kishin shpërthyer tashmë, por shumë jo. Kjo është arsyeja pse, kur ato rishfaqen, janë jashtëzakonisht të rrezikshme”, paralajmëron ai.
Autoritetet italiane u kanë kërkuar alpinistëve dhe turistëve të mos prekin asnjë objekt që mund të jetë eksploziv, pavarësisht gjendjes së tij apo vendit ku ndodhet. Nëse hasin sende të tilla, duhet të njoftojnë menjëherë policinë dhe të qëndrojnë larg tyre, pasi municionet mund të jenë ende vdekjeprurëse edhe pas më shumë se 100 vjetësh.
Një ndër zbulimet më të rëndësishme të viteve të fundit është një strehë ushtarake prej druri në malin Scorluzzo, në lartësinë 3.095 metra mbi nivelin e detit, pranë Qafës Stelvio.
Streha ishte ndërtuar brenda një shpelle dhe u bë sërish e dukshme në vitin 2015, kur akulli që e kishte mbuluar për gati një shekull u shkri tërësisht. Ushtarët e braktisën me nxitim pas përfundimit të luftës, në nëntor të vitit 1918, duke lënë pas shumë prej sendeve të tyre.
Në brendësi u zbuluan shtretër kashte, veshje, fenerë, gazeta, kartolina, monedha dhe ushqime të konservuara. Kushtet e krijuara nga akulli kishin ndihmuar që një pjesë e madhe e tyre të ruhej në gjendje të jashtëzakonshme.
Sendet e gjetura në ish-fushat e betejës pritet të bëhen pjesë e një muzeu kushtuar “Luftës së Bardhë”. Muzeu planifikohet të hapet në Bormio në qershor të vitit 2027.
Ndërsa akullnajat vazhdojnë të zvogëlohen, zbulimet po ndihmojnë në dokumentimin e historisë së një prej fronteve më të vështira të Luftës së Parë Botërore. Në të njëjtën kohë, ato tregojnë se mbetjet e konfliktit vazhdojnë të përbëjnë rrezik për vizitorët e zonave malore.
Burimi: www.albeu.com
