Ramiz Alia dhe Ion Iliesku, Nju Jork, 1990
Para 36 vitesh, në javën e fundit të shtatorit 1990, kreu i Shqipërisë komuniste, Ramiz Alia, që mbante njëkohësisht funksionet e kryetarit të Presidiumit të Kuvendit Popullor, sekretarit të Parë të Komitetit Qendror të PPSh-së dhe Komandantit të Përgjithshëm të Forcave të Armatosura, u nis në krye të një delegacioni të madh për të marrë pjesë në mbledhjen e Asamblesë së Organizatës së Kombeve të Bashkuara në New York.
Pjesëmarrja e Ramiz Alisë në sesionin e 45 të OKB-së pati jehonë të madhe, si brenda vendit ashtu edhe në arenën ndërkombëtare. Ishte hera e parë që një nga udhëheqësit kryesorë të Shqipërisë komuniste merrte pjesë në punimet e Asamblesë, gjë që nuk kishte ndodhur që nga viti 1961, kur Tirana zyrtare u përfaqësua me kryeministrin e atëhershëm Mehmet Shehu.
Edhe 36 vjet më pas, vizita mbetet e mbuluar me mister. Përveç disa kujtimeve të anëtarëve të delegacionit, si ato të Reiz Mailes dhe Lisen Bashkurtit, dhe pak dokumentesh arkivore të publikuara në shtyp, pak dihet për qëndrimin e kreut të shtetit shqiptar në New York, ku sesioni zgjati rreth tre javë, deri në mesin e tetorit 1990.
Shumë pyetje presin ende përgjigje. Kush ishin anëtarët e tjerë të delegacionit dhe çfarë funksionesh mbanin? Sa persona përbënin stafin ndihmës? Çfarë parashikonte programi i takimeve dhe a u realizua sipas protokollit? Kush ishin krerët e delegacioneve të huaja që takoi Ramiz Alia dhe çfarë u bisedua?
Takimet me mërgatën dhe udhëtimi
Kush ishin shqiptarët e “mërgatës së vjetër” me të cilët u takua kreu i shtetit gjatë vizitës, dhe a pati incidente me mërgatën antikomuniste të arratisur pas vitit 1945? Kush organizoi takimin me bashkatdhetarët në Boston, dhe si zhvillohej ai?
Ç’itinerar ndoqi delegacioni nga Tirana drejt SHBA-së, përse u nda në disa grupe dhe pse qëndroi një natë në Zvicër? Përse ishte pjesë e delegacionit edhe Arben Alia, i biri i kreut të shtetit, dhe si u justifikua pjesëmarrja e tij? Cilat dhe sa ishin dhuratat e marra nga delegacioni dhe kujt iu dhanë në Zvicër e SHBA? Përse u zgjodh hoteli “Plaza”, që në atë kohë ishte në pronësi të Donald Trump, për akomodimin e Ramiz Alisë? Sa kushtoi e gjithë vizita dhe përse u shtuan fonde gjatë qëndrimit?
Stafi i Misionit të OKB-së përgatiti për Ramiz Alinë një planimetri të sallës së sesionit, duke përcaktuar edhe vendin e përfaqësuesit të Jugosllavisë. Kush ishin dy truprojat, mjeku dhe shoferi, që e shoqëruan gjatë gjithë vizitës, dhe si u bë e mundur që të udhëtonin me armatim e municion në avion? Kush ishin anëtarët e grupit të xhirimit të Radio-Televizionit Shqiptar dhe çfarë detyrash patën? Përgjigje për këto pyetje japin dokumentet arkivore nga Arkivi Qendror i Shtetit (fondi i ish-Komitetit Qendror të PPSh-së), të publikuara për herë të parë me faksimile nga Memorie.al.
Takimi me Ion Ilieskun, 28 shtator 1990
Dokumenti arkivor me proces-verbalin e takimit të Ramiz Alisë me presidentin e Rumanisë, Ion Iliesku, më 28 shtator 1990, në hotel “Plaza”, tregon një bisedë mbi marrëdhëniet dypalëshe dhe situatën në Ballkan.
Ramiz Alia e vlerësoi Rumaninë si vend me tradita miqësie me Shqipërinë, ku shumë emigrantë shqiptarë kishin gjetur strehë dhe ku jetonin ende shqiptarë. Të dy vendet, tha ai, ecin në rrugë të ndryshme, por synojnë pavarësinë dhe zhvillimin e popujve të tyre. Ai theksoi gatishmërinë për të forcuar marrëdhëniet politike, ekonomike dhe kulturore dhe për të zgjidhur çështjet në frymën e mirëkuptimit.
Iliesku kujtoi se kishte qenë në Shqipëri në vitin 1947, ku kishte punuar në hekurudhën e rinisë në Durrës, Rrogozhinë dhe Vlorë, dhe kishte takuar shumë të rinj shqiptarë. Ai theksoi se Ballkani duhet të luajë një rol pozitiv dhe të kthehet në një rajon paqeje, dhe i përmendi takimin e zëvendësministrave të jashtëm të Ballkanit në Bukuresht si një zhvillim pozitiv, si dhe mbledhjen e ministrave që do të mbahej në Tiranë në tetor.
Ramiz Alia shtoi se Ballkani ka pasur probleme të shumta dhe paragjykime që duhen likuiduar, dhe veçoi situatën në Jugosllavi, sidomos qëndrimin ndaj shqiptarëve, që, sipas tij, ishte arkaik. Ai tha gjithashtu se Shqipëria po zhvillohet në fushën ekonomike, politike dhe shoqërore, duke u nisur nga traditat dhe kushtet kombëtare, dhe duke shmangur nxitimet.
Iliesku e pranoi se vendi ka vështirësi të mëdha, sidomos ekonomike, dhe se forcat e djathta përpiqen të shfrytëzojnë situatën. Ai theksoi nevojën për të adresuar problemet e minoriteteve dhe për të diskutuar hapur zgjidhjet, duke krijuar klimë stabiliteti edhe në Ballkan.
Burimi: shqiptarja.com
