Për më shumë se 170 vjet, Great Laxey Wheel ka qëndruar mbi fshatin Laxey në Ishullin e Manit, si një nga dëshmitë më të veçanta të historisë industriale dhe inxhinierisë së shekullit XIX. E ndërtuar për të nxjerrë ujin nga minierat e dikurshme të plumbit dhe zinkut, kjo rrotë gjigante ujore po i nënshtrohet një faze të re punimesh, që synojnë ruajtjen e saj dhe përmirësimin e përvojës për vizitorët.
Projekti i ri dhe shërbimet për vizitorët
Në kuadër të këtij projekti, do të hiqet zyra cilindrike e biletave, e ndërtuar në vitet 1980, e cila gjatë dekadave ka pritur më shumë se një milion vizitorë. Ndërhyrja vjen pas hapjes së një qendre të re për vizitorët dhe një dyqani në të njëjtin kompleks. Gjatë dimrit, Manx National Heritage do të përditësojë gjithashtu panelet informuese në të gjithë hapësirën, duke ofruar më shumë informacion mbi historinë, rëndësinë inxhinierike dhe rolin e rrotës në të kaluarën minerare të ishullit.
Historia dhe ndërtimi i rrotës
E projektuar nga inxhinieri Robert Casement dhe e ndërtuar në vitin 1854, rrota u krijua për të pompuar ujin nga minierat Great Laxey, të cilat dikur përbënin një nga qendrat më të rëndësishme të aktivitetit minerar në ishull. Me një diametër prej 22.1 metrash, ajo konsiderohet rrota më e madhe ujore origjinale dhe ende funksionale e mbijetuar në botë.
Përdorimi i energjisë ujore ishte një zgjidhje e domosdoshme për atë kohë, pasi Ishulli i Manit nuk kishte rezerva të veta të qymyrit. Funksionimi i një pompe me avull do të kërkonte importimin e vazhdueshëm të karburantit, ndërsa fuqia e ujit ofronte një alternativë më praktike. Rrota u emërua Lady Isabella, në nder të bashkëshortes së Charles Hope, guvernatorit të atëhershëm të ishullit.
Në periudhën e lulëzimit, minierat punësonin më shumë se 600 burra, përpara se të mbylleshin përfundimisht në vitin 1929. Në vitin 1965, qeveria e Ishullit të Manit bleu rrotën dhe hapësirën përreth saj, ndërsa që nga viti 1989 mirëmbajtja dhe kujdesi për monumentin janë në përgjegjësi të Manx National Heritage.
Sot, Great Laxey Wheel mbetet një nga simbolet më të njohura të ishullit, aq sa është përfshirë edhe në pjesën e pasme të kartëmonedhës prej 20 paundësh të Ishullit të Manit.
John-Paul Walker, arkitekt i ndërtesave historike pranë Manx National Heritage, ka thënë se institucioni është i kënaqur që po vazhdon investimet në këtë monument. Sipas tij, qendra e re për vizitorët, punimet e mëtejshme restauruese dhe ekspozimi i përditësuar informues do të krijojnë një përvojë më të pasur për publikun.
Restaurimi dhe ruajtja e strukturës
Ndërhyrjet e viteve të fundit kanë përfshirë edhe riparimin e fugave dhe rilyerjen e pjesëve të rrotës, si pjesë e përpjekjeve për të ruajtur strukturën dhe funksionin e saj historik.
Përmes kësaj faze të re, synimi nuk është vetëm mirëmbajtja e një monumenti të rëndësishëm industrial, por edhe mënyra se si historia e tij mund t’u përcillet brezave të ardhshëm. Great Laxey Wheel vazhdon të dëshmojë një periudhë kur inxhinieria dhe shfrytëzimi i burimeve natyrore përcaktonin ritmin e zhvillimit ekonomik të një komuniteti./KultPlus.com
Burimi: kultplus.com
