Si mund të kultivohen perimet në një mjedis pa atmosferë të banueshme, pa tokë pjellore dhe me burime të kufizuara uji? Kjo është sfida që synon të zgjidhë një projekt ndërkombëtar, ku Gjermania, NASA dhe Agjencia Hapësinore Kanadeze (CSA) po bashkëpunojnë për zhvillimin e serrave të posaçme për Hënën.
Qendra Gjermane e Hapësirës (DLR) është pjesë e Projektit Ndërkombëtar të Modulit të Bujqësisë Hënore – Demonstruesi i Testeve Tokësore (LAM-GTD), i cili synon të krijojë sisteme të kontrolluara për kultivimin e bimëve në kushte ekstreme. Fillimisht, këto sera do të shërbejnë për të siguruar ushqim të freskët për astronautët gjatë misioneve afatgjata në Hënë.
Një serë si burim jetese në hapësirë
Kushtet në Hënë paraqesin sfida të mëdha për kultivimin e bimëve. Temperaturat pësojnë luhatje ekstreme, atmosfera pothuajse mungon, uji është i kufizuar dhe rrezatimi kozmik përbën një rrezik të konsiderueshëm.
Për këtë arsye, kultivimi i drejtpërdrejtë në sipërfaqen hënore nuk është një alternativë e mundshme pa sisteme të posaçme mbrojtjeje dhe kontrolli. Zgjidhja që po studiojnë shkencëtarët është ndërtimi i moduleve të mbyllura të kultivimit, të pavarura nga kushtet natyrore të mjedisit.
Sipas konceptit të projektit, serra do të lidhet drejtpërdrejt me një habitat të simuluar ku astronautët do të jetojnë dhe punojnë. Kjo do t’u mundësojë studiuesve të testojnë jo vetëm rritjen e bimëve, por edhe mënyrën se si sistemi i prodhimit të ushqimit dhe habitati mund të furnizojnë dhe mbështesin njëri-tjetrin.
Demonstruesi i parë do të ndërtohet dhe testohet në Tokë. Deri në vitin 2032, tre partnerët synojnë të vendosin nëse dhe në çfarë forme projekti mund të realizohet në Hënë.
Eksperimentet në ISS dhe përvoja në Antarktidë
NASA ka zhvilluar tashmë një sërë eksperimentesh për kultivimin e bimëve në Stacionin Ndërkombëtar Hapësinor (ISS). Atje janë rritur me sukses sallata jeshile, lakra kineze dhe speca djegës.
Tashmë synimi është kalimi nga eksperimentet në shkallë të vogël drejt sistemeve më të mëdha dhe më komplekse, të afta për të furnizuar me ushqim ekipe të tëra astronautësh.
Ndërkohë, partneri gjerman DLR sjell përvojën e fituar nga projekti EDEN ISS, një serë eksperimentale e ndërtuar për të funksionuar në kushtet ekstreme të Antarktidës.
Nga viti 2018 deri në vitin 2023, studiuesit operuan këtë strukturë vetëm disa qindra metra larg stacionit kërkimor gjerman Neumayer III. Aty u kultivuan perime të freskëta pa përdorur tokë dhe pa u mbështetur te drita natyrore e diellit.
Sistemi përdorte ndriçim LED, tretësira artificiale ushqyese dhe teknologji të avancuar ujitjeje, duke mundësuar prodhimin e sallatës jeshile, domateve, kastravecave, rrepkave dhe luleshtrydheve.
Gjatë gjithë periudhës së eksperimentit, u prodhua rreth një ton perime të freskëta, duke dëshmuar potencialin e sistemeve të kontrolluara të bujqësisë në mjedise të izoluara dhe me kushte ekstreme.
Kjo përvojë mund të shërbejë si një hap i rëndësishëm drejt krijimit të sistemeve autonome të prodhimit të ushqimit, të cilat në të ardhmen mund të bëjnë të mundur që astronautët të qëndrojnë për periudha të gjata në Hënë.
Burimi: euronews.al
