Nëntë pjesëtarë të një delegacioni zyrtar somalez u larguan nga vendi ku po qëndronin në Kosovë dhe nuk u paraqitën për udhëtimin e planifikuar të kthimit. Rasti ka hapur pyetje për organizimin dhe mbikëqyrjen e vizitave zyrtare, si dhe për përgjegjësitë e institucioneve që i përcjellin ato.
Delegacioni prej 11 personash mbërriti në Kosovë më 25 tetor 2026, ndërsa vizita ishte parashikuar të përfundonte më 28 tetor. Në përbërje të tij ishin ministri i Shtetit për Punë Publike, Banim dhe Rindërtim, Said Mohamed Mohamud, dhe zëvendësministrja e Porteve, Fartuun Abdikadir Farah.
Largimi nga akomodimi
Të dhënat e publikuara në notën verbale të Ministrisë së Punëve të Jashtme dhe Diasporës së Kosovës tregojnë se nëntë anëtarët dolën nga kompleksi “Dua Village”, pranë Prishtinës, më 27 tetor, rreth orës 19:10. Ata nuk i njoftuan autoritetet përgjegjëse për përcjelljen e delegacionit.
Largimi u konstatua më 28 tetor, teksa po përgatitej transferimi për në Aeroportin Ndërkombëtar të Prishtinës. Dy drejtuesit e delegacionit u larguan nga Kosova sipas itinerarit, por nëntë pjesëtarët e tjerë nuk u paraqitën në terminalin VIP.
Kërkesa zyrtare dhe pozicioni i autoriteteve
MPJD-ja e Kosovës iu drejtua zyrtarisht autoriteteve somaleze me notën verbale të 30 tetorit 2026, me numër reference 4868-561/26. Në të kërkohen sqarime për vendndodhjen dhe sigurinë e nëntë personave. Sipas komunikimit diplomatik, përpjekjet për të marrë informacion përmes përfaqësuesve të delegacionit nuk kanë sjellë të dhëna konkrete. Autoritetet kosovare nuk kanë konfirmim nëse personat ndodhen ende në Kosovë apo janë larguar nga territori i saj.
As autoritetet e Somalisë nuk kanë dhënë ende një shpjegim të plotë publik për fatin e tyre. Më 4 nëntor, kryeministri somalez Hamza Abdi Barre shkarkoi Said Mohamed Mohamud dhe Fartuun Abdikadir Farah nga detyrat përkatëse, por shkarkimet nuk janë lidhur drejtpërdrejt me ngjarjen në Kosovë.
Pretendimet e pakonfirmuara
Disa media somaleze kanë ngritur dyshimin se nëntë personat mund të jenë përfshirë në delegacion për të udhëtuar drejt Evropës dhe për të kërkuar azil. Këto pretendime mbeten të pakonfirmuara zyrtarisht. As nota verbale e Kosovës nuk provon se ata kanë kërkuar azil apo se kanë hyrë në ndonjë shtet të Bashkimit Evropian.
Gazeta “Bota sot” i është drejtuar MPJD-së për një qëndrim, por nuk kishte marrë përgjigje deri në publikimin e shkrimit. Për gazetën kanë folur analisti politik Zejnullah Jakupi dhe ish-hetuesi Agim Rexhepi. Të dy kërkojnë hetim e sqarim institucional për organizimin, verifikimin dhe përcjelljen e delegacionit, duke vënë në dukje edhe rëndësinë e ruajtjes së besimit të BE-së dhe të liberalizimit të vizave për qytetarët e Kosovës.
Vlerësimi i analistit Zejnullah Jakupi
Jakupi thotë se, pa të dhëna zyrtare për vendndodhjen e nëntë anëtarëve dhe për rrethanat e largimit të tyre, nuk mund të arrihet në përfundimin se vizita është përdorur për migrim të parregullt. Megjithatë, sipas tij, mënyra se si u menaxhua qëndrimi i delegacionit ngre pyetje të arsyeshme dhe kërkon sqarim të plotë.
Analisti e cilëson liberalizimin e vizave një arritje të rëndësishme në marrëdhëniet me Bashkimin Evropian dhe shprehje të besimit të ndërsjellë. Ai vlerëson se çdo rast që krijon përshtypjen se Kosova mund të përdoret si vend tranziti për migrim të parregullt drejt BE-së duhet trajtuar seriozisht. Një incident i vetëm, sqaron ai, nuk e rrezikon automatikisht regjimin pa viza; përsëritja e rasteve ose mangësitë sistematike, megjithatë, mund të ndikojnë në vlerësimin e partnerëve evropianë.
Jakupi kujton se BE-ja ka mekanizëm ligjor për pezullimin e përkohshëm të regjimit pa viza kur evidentohen shkelje të kritereve, rritje e konsiderueshme e migrimit të parregullt, probleme sigurie ose mangësi sistematike në politikat dhe procedurat përkatëse. Sipas tij, përgjegjësia e personave që nuk u kthyen duhet dalluar nga përgjegjësia e Kosovës për administrimin e kufijve dhe kontrollin e hyrjes së shtetasve të vendeve të treta.
Ai kërkon që institucionet të shpjegojnë si u miratua dhe u organizua përbërja e delegacionit, çfarë verifikimesh iu bënë anëtarëve, kush kishte detyrën t’i përcillte dhe si mundën nëntë prej tyre të largoheshin nga akomodimi pa njoftuar autoritetet. Për këtë, Jakupi propozon një hetim ku të përfshihen Ministria e Punëve të Jashtme, Ministria e Punëve të Brendshme, Policia e Kosovës dhe institucionet e tjera kompetente. Nëse dalin në pah neglizhencë, shkelje procedurale apo përgjegjësi konkrete, ai kërkon që ato të adresohen dhe përgjegjësit të japin llogari.
Sipas Jakupit, sqarimi i rrethanave të largimit dhe përcaktimi i përgjegjësive eventuale janë të nevojshme edhe për të mos krijuar dyshime mbi seriozitetin e institucioneve të Kosovës në përmbushjen e standardeve evropiane. Ruajtja e liberalizimit të vizave, thotë ai, lidhet jo vetëm me kontrollin kufitar, por edhe me besueshmërinë institucionale dhe përmbushjen e vazhdueshme të detyrimeve ndaj partnerëve evropianë.
Vlerësimi i ish-hetuesit Agim Rexhepi
Edhe ish-hetuesi Agim Rexhepi kërkon transparencë, përgjegjësi dhe sqarim të plotë institucional. Për “Bota sot”, ai ka ngritur shqetësime për verifikimin e anëtarëve të delegacionit, koordinimin mes institucioneve dhe zbatimin e procedurave të sigurisë. Sipas tij, Kosova ka investuar shumë politikisht e diplomatikisht për të fituar besimin e BE-së dhe liberalizimin e vizave, ndaj duhet të trajtojë me seriozitet çdo situatë që mund të krijojë përshtypjen se territori i saj shërben si pikë kalimi për migrim të parregullt. Ai e përshkruan ruajtjen e këtij besimi si përgjegjësi shtetërore, krahas së drejtës që qytetarët kanë fituar për të udhëtuar pa viza.
Rexhepi thekson se një rast i vetëm nuk sjell automatikisht rrezikimin ose pezullimin e liberalizimit. Por, nëse ngjarje të ngjashme përsëriten dhe tregojnë dobësi sistematike në kontrollin kufitar, verifikimin e delegacioneve ose procedurat e sigurisë, ato mund të shkaktojnë shqetësime serioze në marrëdhëniet me institucionet evropiane. Ai kujton se BE-ja mund ta pezullojë përkohësisht regjimin pa viza kur plotësohen kushtet ligjore dhe paralajmëron se parregullsitë institucionale nuk duhen lejuar të kthehen në problem për të gjithë qytetarët.
Ish-hetuesi kërkon të dihet kush e verifikoi identitetin, statusin dhe funksionin zyrtar të nëntë personave; cilat institucione koordinuan dhe përcollën delegacionin; nëse u respektuan procedurat për vizitat zyrtare; dhe nëse u vlerësua mjaftueshëm mundësia që udhëtimi të përdorej për qëllime të tjera nga ato diplomatike. Edhe ai thekson se nuk duhet paragjykuar nëse personat kanë kërkuar azil apo kanë kaluar në një shtet të BE-së, pasi për këto rrethana mungon konfirmimi zyrtar.
Rexhepi kërkon hetim të plotë për të përcaktuar si ndodhi largimi dhe nëse pati neglizhencë apo shkelje të procedurave. Sipas tij, në hetim duhet të përfshihen Ministria e Punëve të Jashtme, Protokolli i Shtetit, Policia e Kosovës dhe organet e sigurisë. Nëse vërtetohen përgjegjësi, ai thotë se personat përkatës duhet të japin llogari, pavarësisht pozitës që mbajnë.
Në përfundim, Rexhepi vlerëson se mangësitë e mundshme të individëve ose institucioneve nuk duhet të dëmtojnë imazhin e Kosovës dhe interesat e qytetarëve. Besimi i BE-së, sipas tij, ndërtohet me punë, përgjegjësi dhe standarde institucionale, por mund të cenohet nga neglizhenca dhe mungesa e llogaridhënies. Ai kërkon përgjigje nga institucionet, duke theksuar të drejtën e qytetarëve për të mësuar të vërtetën dhe rëndësinë që liberalizimi i vizave të mos rrezikohet nga papërgjegjësia në kryerjen e detyrave zyrtare.
Burimi: www.albeu.com
