Një organizëm i vogël detar, me gjatësi prej vetëm katër milimetrash, po ngjall interes të gjerë te shkencëtarët në mbarë botën për shkak të një veçorie të rrallë: ai mund të kthehet në një etapë të hershme të jetës dhe të fillojë përsëri ciklin e zhvillimit. Bëhet fjalë për kandilin e detit Turritopsis dohrnii, i quajtur ndryshe “kandili i pavdekshëm”, i cili mund të hapë rrugë të reja në studimet për të ngadalësuar plakjen dhe për të trajtuar sëmundjet që lidhen me moshën.
Në dallim nga shumica e organizmave të gjallë, të cilët kalojnë në mënyrë të pakthyeshme nga rinia drejt plakjes, ky organizëm ka aftësinë të kthehet nga faza e pjekurisë në fazën e hershme të zhvillimit, e njohur si polip. Ky proces mund të nisë kur kandili përballet me kushte të pafavorshme, dëmtime fizike ose stres biologjik. Në vend që të vazhdojë drejt fundit të ciklit jetësor, organizmi mund të shndërrohet dhe të nisë një cikël të ri zhvillimi.
Sipas shkencëtarëve, aftësia e jashtëzakonshme e këtij kandili nuk varet nga një gjen i vetëm, por nga një mekanizëm kompleks i riprogramimit qelizor, i njohur si transdiferencim. Gjatë këtij procesi, qelizat e specializuara mund të ndryshojnë identitetin dhe funksionin e tyre, duke mundësuar rindërtimin e organizmit në një fazë më të hershme të jetës. Kjo aftësi e bën Turritopsis dohrnii një nga organizmat më interesantë për studimin e rigjenerimit qelizor dhe mekanizmave biologjikë të plakjes.
Zbulimi i shkencëtarëve spanjollë
Një hap i rëndësishëm në kuptimin e këtij fenomeni është bërë nga studiuesit e Universitetit të Oviedos në Spanjë, nën drejtimin e shkencëtarit Carlos López-Otín. Ekipi analizoi gjenomin e kandilit të ashtuquajtur të pavdekshëm dhe e krahasoi me atë të një specieje të afërt që nuk zotëron të njëjtën aftësi rigjeneruese. Rezultatet zbuluan ndryshime në gjenet që lidhen me riparimin e ADN-së, mbrojtjen e qelizave dhe ruajtjen e stabilitetit gjenetik. Studiuesit identifikuan gjithashtu mekanizma që mund të ndihmojnë organizmin të shmangë disa nga dëmtimet biologjike që zakonisht shoqërojnë plakjen. Këto zbulime kanë rëndësi për mjekësinë, pasi dëmtimi i ADN-së dhe dobësimi i aftësisë së qelizave për t’u rigjeneruar janë ndër proceset që lidhen me plakjen dhe zhvillimin e sëmundjeve të ndryshme.
A mund të zbulohet sekreti i rinisë së përjetshme?
Megjithëse aftësia e kandilit për të rinisur ciklin jetësor ka ngjallur interes të madh, shkencëtarët theksojnë se kjo nuk do të thotë se pavdekësia njerëzore është e mundur. Organizmi i njeriut është shumë më kompleks dhe mekanizmat që funksionojnë te kandili i detit nuk mund të zbatohen drejtpërdrejt te njerëzit. Megjithatë, studimi i këtyre proceseve mund të ndihmojë në kuptimin e mënyrës se si qelizat riparojnë dëmtimet, ruajnë funksionet e tyre dhe përballojnë ndryshimet që sjell mosha. Në të ardhmen, njohuritë e përfituara mund të kontribuojnë në zhvillimin e terapive të reja për sëmundjet që lidhen me plakjen, megjithëse deri më tani nuk ekziston një trajtim i provuar te njerëzit që buron nga këto zbulime. Kështu, kandili i vogël i detit, i cili ka aftësinë të rikthejë orën e vet biologjike, po shndërrohet në një model të rëndësishëm shkencor për të kuptuar një nga misteret më të mëdha të jetës: procesin e plakjes.
Burimi: gazetashqiptare.al
