Kalo te përmbajtja

Lajme të shpejta, të verifikuara dhe të paanshme

Lajm i fundit
Opinion

Ramiz Alia i tha presidentit të Tanzanisë në 1990: demokracia është e gjerë

Ramiz Alia i tha presidentit të Tanzanisë në 1990: demokracia është e gjerë
Foto: shqiptarja.com

Një vizitë e pazbuluar në OKB, 1990

Plot 36 vite më parë, në javën e fundit të shtatorit 1990, kreu i Shqipërisë komuniste të asaj kohe, Ramiz Alia, i cili mbante funksionet e kryetarit të Presidiumit të Kuvendit Popullor, sekretarit të Parë të Komitetit Qendror të PPSh-së e gjithashtu të Komandantit të Përgjithshëm të Forcave të Armatosura të Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë, në krye të një delegacioni të madh, u nis për të marrë pjesë në mbledhjen e Asamblesë së Organizatës së Kombeve të Bashkuara në New York. Pjesëmarrja e Ramiz Alisë në sesionin e 45 të OKB-së pati një jehonë të madhe asokohe, jo vetëm brenda vendit, por edhe në arenën ndërkombëtare, pasi ishte hera e parë që një nga udhëheqësit kryesorë të Shqipërisë komuniste merrte pjesë në punimet e Asamblesë së OKB-së. Kjo nuk kishte ndodhur që nga viti 1961, kur Tirana zyrtare u përfaqësua në atë forum të lartë të politikës dhe diplomacisë botërore nga kryeministri i asaj kohe, Mehmet Shehu.

Edhe pse kanë kaluar 36 vite, vizita vazhdon të mbetet e mbuluar me mister. Përveç disa kujtimeve të anëtarëve të atij delegacioni (si ato të Reiz Mailes dhe Lisen Bashkurtit) dhe pak dokumenteve arkivore të publikuara në shtyp, pak gjë dihet për vizitën e kreut të shtetit shqiptar në sesionin e 45 të Organizatës së Kombeve të Bashkuara, e cila zgjati rreth tre javë, deri në mesin e tetorit 1990.

Pyetjet pa përgjigje

Shumë pyetje mbeten pa përgjigje. Kur filloi përgatitja e protokollit për pjesëmarrjen e delegacionit shqiptar? Kush ishin anëtarët e tjerë të delegacionit dhe çfarë funksionesh mbanin? Sa persona përbënin stafin ndihmës? Çfarë përmbante programi i takimeve gjatë qëndrimit në SHBA, dhe a u realizua sipas planit? Me cilët krerë delegacionesh u takua Ramiz Alia dhe çfarë u bisedua?

Pyetje lidhen edhe me mërgatën. Kush ishin shqiptarët e “mërgatës së vjetër” me të cilët u takua kreu i shtetit, çfarë u diskutua, dhe a pati incidente me mërgatën antikomuniste të arratisur pas vitit 1945? Kush organizoi pritjen në Boston dhe kush morën pjesë në të?

Lidhur me logjistikën, mbetet e paqartë itinerari i udhëtimit nga Tirana në SHBA dhe arsyet e ndarjes së delegacionit në grupe, si dhe qëndrimi i një nate në Zvicër. Mbetet e pashpjeguar pse Arben Alia, i biri i kreut të shtetit, ishte pjesë e delegacionit dhe si u justifikua pjesëmarrja e tij. Po ashtu nuk dihet sa dhe çfarë dhuratash mori delegacioni dhe kujt iu dhuruan në Zvicër e SHBA. Pse u zgjodh hoteli “Plaza”, në pronësi të Donald Trump, për akomodimin e delegacionit? Sa kushtoi vizita dhe pse u shtuan fonde gjatë qëndrimit?

Pyetje të tjera lidhen me sigurinë dhe me stafin. Pse diplomatët shqiptarë të Misionit të OKB-së i dhanë Ramiz Alisë një planimetri të sallës së sesionit, duke përcaktuar edhe vendin e përfaqësuesit jugosllav? Kush ishin dy truprojat (mjeku dhe shoferi) dhe si u lejua që ata të udhëtonin në avion me armatim e municion? Kush ishin anëtarët e grupit të xhirimit të Radio-Televizionit Shqiptar?

Dokumentet arkivore

Përgjigje të pjesshme ofrojnë dokumentet e Arkivit Qendror të Shtetit, në fondin e ish-Komitetit Qendror të PPSh-së, të cilat po publikohen për herë të parë me faksimilet përkatëse. Një nga to është procesverbali i takimit të Ramiz Alisë me presidentin e Tanzanisë, Ali Hassan Mwinyi, më 29 shtator 1990, në hotel “Intercontinental” në New York.

Takimi me presidentin e Tanzanisë

Sipas procesverbalit, Ramiz Alia shprehu miqësinë me Tanzaninë dhe theksoi se të dy vendet luftonin për interesat e popujve, lirinë, paqen dhe progresin. Mwinyi pranoi miqësinë e ngushtë dhe pyeti për ndryshimet në Evropën Lindore, duke theksuar se Tanzania ishte e paprekur nga ato zhvillime, por i lexonte shumë për to.

Ramiz Alia u përgjigj se ndryshimet në Shqipëri rrjedhin nga vetë zhvillimi ekonomik dhe shoqëror i vendit dhe se analogjia me Evropën Lindore ishte e vështirë. Ai theksoi se Shqipëria nuk kishte pasur marrëdhënie ideologjike dhe politike me vendet e Evropës Lindore që nga viti 1960, dhe se refuzonte imitimin dhe kopjimin e modeleve të huaja. Sipas tij, ekonomia shqiptare kishte nevojë për reforma graduale: ndërmarrjeve dhe individëve u ishte dhënë më shumë iniciativë, paga ishin lidhur më shumë me punën, fshatarëve iu kishin dhënë toka dhe bagëti, dhe ishin hapur rrugë për investime të huaja nën kontrollin e shtetit.

Ai shtoi se ndryshimet kërkonin kohë dhe kujdes, duke i krahasuar me ecjen e elefantit, dhe se Shqipëria duhej të mbante marrëdhënie të mira me fqinjët, sidomos me Jugosllavinë, ku ekzistonte një krizë e thellë.

Mwinyi u pajtua se ndryshimet duhej të bëheshin sipas kushteve të çdo vendi, duke marrë parasysh traditat dhe faktorët fetarë, dhe theksoi se presionet nga Evropa Perëndimore ishin të fuqishme. Ramiz Alia u përgjigj se Shqipëria i përjetonte po ato presione.

Ky dokument, për sa shihet, tregon qartë se në sesionin e 1990 në OKB, Tirana zyrtare ndiqte një narrativë reformimi “të kontrolluar” dhe kujdesli, e cila përpiqej të shmangte ndryshime të shpejta dhe të paraqiste Shqipërinë si një rast të veçantë brenda blokut të mëparshëm socialist.

Burimi: shqiptarja.com

Të fundit Të gjitha