Qeveria ka propozuar një paketë të re fiskale me nëntë masa, në një kohë kur rritja e çmimeve dhe shqetësimet e qytetarëve për koston e jetesës janë në rritje.
Masat kanë ndikime të ndryshme në të ardhurat e buxhetit të shtetit.
Gjashtë nga ndërhyrjet pritet të rrisin të ardhurat buxhetore me 23.8 miliardë lekë, ndërsa tre të tjerat parashikohet të shkaktojnë një ulje prej 19.7 miliardë lekësh.
Në tërësi, efekti neto i paketës vlerësohet në rreth 4 miliardë lekë të ardhura shtesë, ose afërsisht 42.3 milionë euro.
Kryeministri Edi Rama ka deklaruar se masat synojnë të zbusin pasojat sociale të rritjes së kostos së jetesës për familjet shqiptare dhe të reduktojnë informalitetin në ekonomi.
Megjithatë, mbetet për t’u parë nëse paketa do të arrijë të ulë barrën për familjet, të sigurojë të ardhura të mjaftueshme për shërbimet publike dhe investimet, të ruajë konkurrueshmërinë e bizneseve të mëdha dhe të shmangë vendosjen e një barre edhe më të madhe mbi bizneset e vogla.
Ulja e TVSH-së për shportën ushqimore dhe rritja e normës standarde
Një nga masat kryesore është ulja e TVSH-së për shportën ushqimore nga 20% në 6%. Ndryshimi pritet të zbatohet për 54 produkte, dhe qeveria e konsideron atë një instrument që mund të ndihmojë në uljen e çmimeve.
Sipas relacionit shoqërues të projektligjit, kjo masë do të ulë të ardhurat buxhetore me 12.8 miliardë lekë.
Në të njëjtën kohë, propozohet rritja e normës standarde të TVSH-së nga 20% në 21%, me qëllim kompensimin e një pjese të humbjeve të krijuara nga ulja e TVSH-së për produktet ushqimore.
Kur këto dy masa llogariten së bashku me rritjen e TVSH-së për turizmin nga 6% në 10%, efekti neto në buxhet parashikohet të jetë pozitiv, rreth 1.6 miliardë lekë.
Kontabilisti Sotiraq Dhamo vlerëson se ndryshimet në normat e TVSH-së mund të kenë fillimisht pasoja negative për konsumatorët.
Sipas tij, mallrat që nuk përfshihen mes produkteve ushqimore me normë të reduktuar, si dhe disa shërbime, do të bëhen më të shtrenjta.
“Rritja e TVSH-së nga 20% në 21% pritet të reflektohet në çmime, me të paktën 1%. Përvoja tregon se rritjet e taksave mund të çojnë në një rritje edhe më të madhe të çmimeve sesa vetë ndryshimi i normës tatimore.
Kjo mund të prekë energjinë elektrike, karburantet, ujin, materialet e ndërtimit, veshjet dhe mallra ose shërbime të tjera, ndërsa pagat nuk pritet domosdoshmërisht të rriten me të njëjtën masë”, thotë ai.
Ulja e TVSH-së për ushqimet është kërkuar prej kohësh nga prodhuesit dhe importuesit. Për këtë arsye, Dhamo e konsideron masën pozitive, por thekson se një ulje tatimore nuk garanton automatikisht një ulje çmimi me të njëjtën përqindje.
Sipas tij, përpara se të vlerësohet ndikimi i masës, duhet analizuar struktura e plotë e kostove të bizneseve që përcaktojnë çmimin final.
“Ulja e TVSH-së për mallrat e shportës ushqimore në 6% është një hap në drejtimin e duhur dhe do të duhej të ishte ndërmarrë më herët. Kjo ka qenë një kërkesë jo vetëm e bizneseve, por edhe e qytetarëve dhe forcave politike.
Megjithatë, përvoja e vendeve të tjera, përvoja e vetë Shqipërisë dhe studimet e kryera nga ekspertë vendas e të huaj tregojnë se uljet e taksave indirekte nuk kalojnë domosdoshmërisht në çmime në të njëjtën masë sa ulja e normës tatimore.
Me fjalë të tjera, ulja e TVSH-së nga 20% në 6% nuk do të thotë që çmimet e produkteve të shportës ushqimore do të bien me 14%”, argumenton z. Dhamo.
Ai parashikon që çmimet mund të bien, por jo domosdoshmërisht me të njëjtën masë sa ulja e TVSH-së. Kjo do të varet nga mënyra se si bizneset e kalojnë uljen e taksës, kostot e transportit dhe energjisë, si dhe ndryshimet në taksimin e mallrave dhe shërbimeve të tjera përgjatë zinxhirit të furnizimit.
“Disa biznese mund të zgjedhin të mbajnë një pjesë të përfitimit në marzhin e tyre të fitimit. Në të njëjtën kohë, kostot mund të ndikohen nga rritja e TVSH-së për produkte dhe shërbime të tjera të lidhura me mallrat e shportës ushqimore, përfshirë transportin dhe energjinë.
Prandaj, çmimi final përcaktohet nga një sërë faktorësh, jo vetëm nga norma e TVSH-së”, thotë ai.
Eksperti i politikave fiskale Sajmir Laçej gjithashtu e shikon pozitivisht uljen e TVSH-së, duke argumentuar se ajo mund të kontribuojë në uljen e çmimeve të ushqimeve.
“Kjo është një masë që është kërkuar me të drejtë për vite me radhë. Argumenti se çmimet përcaktohen vetëm nga oferta dhe kërkesa dhe se ulja mund të mos ketë efekt nuk qëndron. Dëshmi mund të gjenden në çmimet në vendet fqinje, ku ky skemë është zbatuar me sukses prej disa kohësh”, thotë ai.
Pragu i regjistrimit për TVSH-në dhe taksimi i dividentëve
Një ndryshim tjetër me ndikim të drejtpërdrejtë në ndërmarrjet e vogla është ulja e pragut të regjistrimit për pjesëmarrje të detyrueshme në skemën e TVSH-së. Pragu i propozuar i xhiros vjetore do të binte nga 10 milionë në 5 milionë lekë.
Sipas relacionit shoqërues të projektligjit, zgjerimi i skemës synon të formalizojë më tej ekonominë, të rrisë bazën e tatueshme dhe të përafrojë sistemin me rekomandimet e Fondit Monetar Ndërkombëtar dhe politikat e Bashkimit Europian.
Të ardhurat shtesë që priten nga kjo masë janë rreth 4.5 miliardë lekë.
Subjektet që deri tani kanë operuar jashtë skemës së TVSH-së, por që do të përfshihen për shkak të pragut të ri, do të duhet të ndryshojnë procedurat e faturimit, të mbajnë regjistra të rinj dhe të dorëzojnë deklaratat përkatëse tatimore.
Ato gjithashtu do të duhet të rishikojnë kontratat me furnitorët dhe të përcaktojnë se si do të trajtojnë mallrat që kanë në stok kur të hyjnë në skemën e TVSH-së.
Sajmir Laçej i konsideron shpenzimet administrative të bizneseve të vogla një “taksë të fshehur”. Ai propozon që administrata tatimore të ofrojë shërbime falas për deklarimin e taksave, veçanërisht për bizneset e reja dhe ndërmarrjet e vogla.
“Përmbushja e detyrimeve të raportimit krijon një kosto që bizneset e paguajnë për zyrat kontabël, sidomos në rastin e subjekteve të detyruara të deklarojnë TVSH-në.
Ulja e pragut nga 10 milionë në 5 milionë lekë në vit sjell shpenzime të reja, ndaj administrata tatimore duhet të ofrojë shërbime falas”, argumenton z. Laçej.
Disa ekspertë ekonomikë dhe anëtarë të Këshillit të Taksave paralajmërojnë se kjo ndërhyrje mund ta bëjë më të vështirë operimin për bizneset e vogla dhe të ndikojë në planet e tyre të investimit.
Shqetësimi lidhet kryesisht me zbatimin e menjëhershëm të ndryshimit dhe kohën e kufizuar në dispozicion për përgatitje.
Sipas Sotiraq Dhamos, përfshirja e më shumë subjekteve në skemën e TVSH-së do të krijojë kosto administrative dhe mund të ndikojë në çmimet për konsumatorët. Në disa raste, rritjet e çmimeve mund të jenë të konsiderueshme, në varësi të mënyrës se si bizneset zgjedhin të përballojnë barrën e re tatimore.
“Ulja e pragut të regjistrimit në 5 milionë lekë prek si bizneset ashtu edhe konsumatorët.
Subjektet që deri tani kanë operuar pa TVSH, me xhiro deri në 10 milionë lekë, do të duhet të regjistrohen në skemë, të mbajnë regjistra të rinj, të deklarojnë detyrimet e tyre dhe të ndryshojnë kontratat me furnitorët.
Këto janë detyrime që gjenerojnë kosto të vazhdueshme. Bizneset duhet gjithashtu të vendosin se si do të trajtojnë mallrat që kanë në magazinë ose në stok”, thotë z. Dhamo.
Ai shton se disa tregtarë mund ta kalojnë një pjesë të kostos së re te konsumatorët, në vend që ta mbulojnë atë përmes marzhit të fitimit. Si rezultat, përfshirja në skemën e TVSH-së mund të kontribuojë në rritjen e çmimeve.
“Një dyqan i vogël me pakicë që deri tani ka shitur mallra pa TVSH mund të rrisë çmimet pas regjistrimit në skemë. Në raste të caktuara, rritja mund të arrijë në 20%, ndërsa në raste të tjera mund të jetë më e ulët. Gjithçka varet nga struktura e kostove, marzhi i fitimit dhe mënyra se si subjekti e përballon ndryshimin”, argumenton ai.
Një problem tjetër mund të jetë rritja e bizneseve me TVSH të rimbursueshme. Nëse rimbursimet nuk përpunohen në kohë dhe skema nuk bëhet më efikase, bizneset e vogla mund të përballen me vështirësi likuiditeti.
Dhamo nuk beson se masa do të shkaktojë domosdoshmërisht mbyllje ose falimentime të subjekteve, por paralajmëron se disa prej tyre mund të përballen me probleme specifike financiare dhe administrative.
Për këtë arsye, ai sugjeron që pragu i regjistrimit në skemën e TVSH-së të ulet gradualisht, nga 10 milionë në 5 milionë lekë, në mënyrë që bizneset të kenë kohë të përshtaten.
“Koha dhe mënyra e ndërhyrjes nuk janë të përshtatshme, dhe procesi duket i nxituar. Pragu duhet të ulet në faza.
Hapi i parë mund të ishte kalimi nga 10 milionë në 8 milionë lekë, me zbatim në gjysmën e dytë të vitit të ardhshëm ose pas një periudhe përgatitore njëvjeçare”, thotë z. Dhamo.
Sipas tij, një zbatim i tillë do ta bënte masën më të lehtë për t’u administruar dhe do t’u jepte bizneseve kohë për të përmbushur kërkesat e reja.
“Në fazën e parë, do të përfshihej një numër më i vogël biznesesh dhe subjektet do të kishin mundësinë të përgatiteshin. Më vonë, në vitin 2029, pragu mund të ulej në 5 milionë lekë, madje mund të merrej në konsideratë një ulje e mëtejshme”, thotë ai.
Paketa fiskale fillimisht parashikonte një rritje të tatimit mbi fitimin e korporatave nga 15% në 17%, por qeveria e braktisi këtë ndërhyrje
Burimi: www.albeu.com
