Më 3 nëntor 1957, Bashkimi Sovjetik shënoi një pikë kthese në eksplorimin e hapësirës: për herë të parë, një krijesë e gjallë u dërgua në orbitën e Tokës.
Qeni që kreu udhëtimin ishte Laika, një endacake e gjetur në rrugët e Moskës. Ajo u bë figurë e njohur e garës hapësinore mes sovjetikëve dhe Shteteve të Bashkuara, por misioni i saj përfundoi tragjikisht. Shkencëtarët e dinin që përpara nisjes nuk kishin mundësi ta sillnin në Tokë.
Laika u nis me Sputnik 2 nga Kozmodromi i Baikonurit, vetëm një muaj pasi Sputnik 1, sateliti i parë artificial, ishte vendosur në orbitë. Misioni u urdhërua nga udhëheqësi sovjetik Nikita Hrushov, i cili kërkonte një tjetër sukses hapësinor përpara 40-vjetorit të Revolucionit Rus, më 7 nëntor 1957.
Koha e kufizuar për përgatitje bëri që disa prej sistemeve të anijes të mos përfundonin siç duhej. Sergei Korolev, projektuesi kryesor i programit hapësinor sovjetik, e shihte gjithsesi këtë mision si një hap të rëndësishëm drejt synimit për të dërguar njeriun në hapësirë.
Përgatitja e qenve për fluturim
Para udhëtimit të Laikës, shkencëtarët sovjetikë kishin nisur një program për të përzgjedhur dhe stërvitur qen që mund t’u bënin ballë kushteve të vështira të fluturimit hapësinor.
U zgjodhën qen endacakë, të cilët mendohej se ishin më të fortë dhe më të aftë për t’u përshtatur me vështirësitë. Femrat parapëlqeheshin për bindjen dhe përshtatjen më të lehtë me pajisjet e posaçme të kapsulës. Pesha e tyre duhej të ishte jo më shumë se 6-7 kilogramë.
Laika, emri i vërtetë i së cilës ishte Kudryavka, që do të thotë “Kaçurrela e Vogël”, u vlerësua si një kandidate e përshtatshme. Ajo përshkruhej si e dashur, e duruar dhe inteligjente, me sy të errët e shprehës.
Viktor Yazdovsky, i biri i Vladimir Yazdovsky-t, shkencëtarit përgjegjës për aspektet mjekësore të programit hapësinor sovjetik, kujtonte se kishte kaluar kohë me Laikën kur ishte nëntë vjeç, pak para nisjes së saj.
Babai i tij e çoi qenin në shtëpinë e gjyshes, pranë Moskës, ku Viktori dhe motrat e tij luajtën me të. Sipas kujtimit të tij, shkencëtari donte që Laika të njihte jetën në një shtëpi përpara udhëtimit të fundit.
Realiteti i misionit
Kur u prezantua para publikut, Laika u shpall heroinë në Bashkimin Sovjetik. Por hollësitë e misionit ishin shumë më të rënda nga sa u tregua fillimisht.
Autoritetet shkencore sovjetike e dinin se teknologjia e kohës nuk mundësonte kthimin e një krijese të gjallë nga orbita. Edhe sistemi që duhej të rregullonte temperaturën brenda kapsulës së Laikës nuk ishte ndërtuar siç duhej.
Për vite me radhë, autoritetet pretenduan se qeni kishte qëndruar gjallë në orbitë për disa ditë. Vetëm në vitin 2002 u zbulua se Laika kishte ngordhur pesë deri në shtatë orë pas nisjes, për shkak të nxehtësisë së tepruar dhe stresit.
Regjistrimet e fluturimit vërtetuan se Laika kishte mbijetuar gjatë nisjes dhe kishte përshkuar rreth Tokës për afro 103 minuta përpara se të vdiste.
Protesta në vende të ndryshme
Fakti që Laika ishte nisur në një udhëtim pa kthim shkaktoi reagime të forta jashtë Bashkimit Sovjetik. Në Britani, organizata për mbrojtjen e kafshëve protestuan para ambasadës sovjetike, ndërsa pronarëve të qenve iu kërkua të mbanin një minutë heshtje në kujtim të saj.
Në Nju Jork, mbrojtës të kafshëve marshuan me qentë e tyre pranë selisë së Kombeve të Bashkuara. Shoqata Amerikane për Parandalimin e Mizorisë ndaj Kafshëve dërgoi një letër proteste përmes Departamentit të Shtetit amerikan.
Reagimet ndikuan në planifikimin e misioneve që pasuan, ku u përfshinë sisteme për kthimin e sigurt të kafshëve në Tokë.
Më 19 gusht 1960, gati tre vjet pas fluturimit të Laikës, Bashkimi Sovjetik dërgoi në hapësirë qentë Belka dhe Strelka. Ato kryen 17 orbita rreth Tokës dhe u kthyen të padëmtuara të nesërmen.
Një simbol i eksplorimit hapësinor
Edhe pas vdekjes, Laika u shndërrua në ikonë të programit hapësinor sovjetik. Portreti i saj u shfaq në pulla postare e zarfe përkujtimore, ndërsa emri u përdor edhe në produkte të ndryshme të kohës.
Në vitin 2008, Moska përuroi një monument rreth dy metra të lartë për nder të saj. Skulptura paraqet një raketë që merr formën e një dore, mbi pëllëmbën e së cilës qëndron një qen.
Viktor Yazdovsky e quante fluturimin e Laikës një çast përcaktues: ai dëshmoi se një krijesë e gjallë mund të mbijetonte në mungesë të gravitetit dhe ndihmoi në hapjen e rrugës për udhëtimet e ardhshme të njerëzve në hapësirë.
Megjithatë, pati edhe kritika brenda programit sovjetik. Oleg Gazenko, drejtuesi i stërvitjes së qenve dhe personi që përzgjodhi Laikën, pranoi në vitin 1998 se sakrifica e saj nuk kishte dhënë njohuri të mjaftueshme për të justifikuar vdekjen e saj.
“Sa më shumë kohë kalon, aq më shumë më vjen keq për këtë. Nuk mësuam mjaftueshëm nga ky mision për të justifikuar vdekjen e qenit”, ishte shprehur ai.
Historia e Laikës mbetet një nga episodet më prekëse të garës hapësinore. Ajo kujton njëkohësisht përparimin shkencor dhe koston e rëndë që u pagua për të.
Burimi: www.albeu.com
