Rritja e çmimeve gjatë luftës me Iranin, pakënaqësia ndaj Donald Trump dhe rikthimi i votuesve hispanikë dhe afroamerikanë te demokratët. BBC analizon pesë faktorët që i kushtuan republikanëve kontrollin e Kongresit amerikan.
Demokratët kanë marrë kontrollin e Kongresit amerikan pas një fitoreje të thellë në zgjedhjet e mesit të mandatit, duke i shkaktuar Partisë Republikane një humbje që po interpretohet si refuzim i politikave të Donald Trump gjatë dy viteve të tij në Shtëpinë e Bardhë.
Tradicionalisht, partia e presidentit në detyrë humbet terren në këto zgjedhje, por këtë herë përmasat e disfatës republikane kanë tejkaluar pritshmëritë.
Nga pakënaqësia ekonomike te lufta me Iranin, BBC identifikon pesë arsyet kryesore që çuan në humbjen e republikanëve.
Kostoja e jetesës dhe faturat e larta
1. Amerikanët votuan kundër faturave të shtrenjta
Rritja e kostos së jetesës rezultoi një nga goditjet më të forta për republikanët. Nga njëri skaj i Amerikës në tjetrin, votuesit shprehën zemërim për çmimet e karburantit, ushqimeve dhe energjisë.
“Çmimet e benzinës, ushqimeve, gjithçka po rritet”, deklaroi për BBC një votuese në Karolinën e Veriut, e cila këtë herë kishte vendosur të kalonte nga republikanët te demokratët.
Sipas të dhënave të cituara nga BBC, çmimet u rritën me 3.7% në vitin që përfundoi në shtator, ndërsa nafta për automjetet iu afrua rekordit prej 6.52 dollarësh për gallon.
Sondazhet mes votuesve treguan se 79% e amerikanëve kishin përjetuar vështirësi serioze ose të moderuara për shkak të inflacionit gjatë vitit të fundit.
Më shumë se gjashtë në dhjetë të anketuar fajësuan politikat e Donald Trump për çmimet e larta.
Lufta me Iranin, një faturë politike për Trump
2. Lufta me Iranin, një faturë politike për Trump
Lufta që Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli nisën kundër Iranit në shkurt u kthye në një tjetër faktor vendimtar për humbjen republikane.
Pas ndërhyrjes ushtarake, Teherani bllokoi praktikisht Ngushticën e Hormuzit, një nga rrugët më të rëndësishme për transportin ndërkombëtar të naftës dhe gazit natyror të lëngshëm. Çmimet e karburanteve u rritën ndjeshëm dhe amerikanët i ndien pasojat në xhepat e tyre.
Por kostoja ekonomike nuk ishte problemi i vetëm.
Për shumë mbështetës të lëvizjes MAGA, lufta përfaqësonte një premtim të thyer nga presidenti, i cili gjatë fushatës me sloganin “America First” kishte deklaruar se Amerika nuk do të përfshihej në luftëra të reja.
Sipas sondazheve, 63% e votuesve mendonin se SHBA kishte marrë vendimin e gabuar duke sulmuar Iranin. Ndërkohë, 74% e konsideronin konfliktin një faktor të rëndësishëm ose vendimtar në votën e tyre për Kongresin.
Një ditë pas zgjedhjeve, Trump pranoi në një intervistë për Fox News se lufta kishte ndikuar në rezultat, por këmbënguli se ndërhyrja kishte qenë e domosdoshme për të penguar Iranin të siguronte armë bërthamore.
Demokratët fokusohen te problemet e qytetarëve
3. Demokratët folën për problemet e qytetarëve, republikanët jo gjithmonë
Ndërsa republikanët mbështeteshin te figura e Trump, demokratët zhvilluan një fushatë të përqendruar te çështjet që shqetësonin drejtpërdrejt amerikanët: çmimet, shëndetësia dhe korrupsioni.
Në disa prej bastioneve tradicionale republikane, kandidatët demokratë arritën fitore të papritura.
Në Teksas, ish-mësuesi James Talarico dhe në Kansas, pastori Adam Hamilton, përdorën edhe besimin e tyre fetar për të krijuar lidhje me komunitetet konservatore.
Në Karolinën e Jugut, ish-pediatrja Annie Andrews arriti një fitore surprizë duke u përqendruar te kostoja e kujdesit shëndetësor.
Në Michigan, Abdul El-Sayed fitoi duke përdorur sloganin “Paratë jashtë politikës, paratë në xhepin tuaj”.
Ndërsa në Georgia, senatori demokrat Jon Ossoff siguroi rizgjedhjen me një fushatë të mbështetur te kostoja e jetesës dhe lufta kundër korrupsionit.
Fitorja e tij bindëse në një shtet ku Trump kishte fituar dy herë ka nxitur spekulimet për një kandidim të mundshëm presidencial në vitin 2028.
Edhe vetë Trump pranoi se kundërshtarët e tij kishin zhvilluar një fushatë të suksesshme.
“Demokratët bënë një punë të mirë”, deklaroi ai për Fox News.
4. Trump u kthye në barrë për kandidatët republikanë
Një nga përfundimet më të rëndësishme të analizës së BBC është se popullariteti në rënie i presidentit ndikoi drejtpërdrejt në humbjen e republikanëve.
Dy problemet që shqetësonin më shumë votuesit, inflacioni dhe lufta me Iranin, lidheshin me vendimet e administratës së tij.
Mbështetja për Trump kishte rënë edhe brenda elektoratit republikan, duke i bërë të cenueshme disa shtete ku ai kishte fituar në vitin 2024.
Presidenti u kërkoi mbështetësve të votonin sikur emri i tij të ishte në fletën e votimit. Por përpjekja për ta kthyer zgjedhjen në një referendum personal duket se prodhoi efektin e kundërt.
Pas më shumë se një dekade në qendër të politikës amerikane, rezultatet sugjerojnë se aftësia e Trump për të mobilizuar votuesit nuk është më ajo e dikurshmja.
Sondazhet e muajve të fundit kishin treguar se qytetarët kërkonin prej tij më shumë vëmendje ndaj problemeve ekonomike.
Megjithatë, në fjalimin e fundit elektoral në Uashington, të hënën, presidenti foli gjatë për projektin e tij të diskutueshëm të rinovimit të zonës së Reflecting Pool, në vend që të përqendrohej te shqetësimet financiare të amerikanëve.
Votuesit hispanikë dhe afroamerikanë kthehen te demokratët
5. Votuesit hispanikë dhe afroamerikanë iu kthyen demokratëve
Një tjetër zhvillim vendimtar ishte ndryshimi i sjelljes elektorale të dy komuniteteve që kishin ndihmuar Trump të fitonte zgjedhjet presidenciale të vitit 2024.
Dy vjet më parë, një pjesë e konsiderueshme e votuesve hispanikë dhe afroamerikanë u zhvendos drejt republikanëve. Në zgjedhjet e këtij viti, prirja u përmbys.
Demokratët fituan të tria garat për Dhomën e Përfaqësuesve në zonat me shumicë dërrmuese hispanike përgjatë kufirit Teksas-Meksikë.
Sipas një analize të New York Times, qarqet me shumicë hispanike u zhvendosën me më shumë se 22 pikë përqindjeje kundër kandidatëve republikanë për Senatin, krahasuar me zgjedhjet presidenciale të vitit 2024.
Ky ishte ndryshimi më i madh mes grupeve kryesore demografike të vendit.
Një nga arsyet lidhet me pakënaqësinë ndaj politikave të ashpra të emigracionit. Sipas Pew Research Center, 56% e amerikanëve kishin opinion negativ për agjencinë federale të emigracionit, ICE.
Edhe qarqet me shumicë afroamerikane u zhvendosën ndjeshëm drejt demokratëve.
Në Mississippi, ku afroamerikanët përbëjnë rreth 37% të popullsisë, gara për Senatin mbeti jashtëzakonisht e ngushtë. Një fitore e Scott Colom do ta bënte atë demokratin e parë të zgjedhur senator në këtë shtet që prej vitit 1982.
Një humbje që shkon përtej Kongresit
Rezultati i zgjedhjeve tregon se republikanët nuk humbën vetëm për shkak të konsumimit të zakonshëm politik të një administrate në pushtet.
Kombinimi i inflacionit, luftës me Iranin, pakënaqësisë ndaj presidentit dhe ndryshimit të sjelljes së votuesve krijoi kushtet për një fitore të gjerë demokrate.
Dy vjet pas rikthimit triumfues në Shtëpinë e Bardhë, Donald Trump përballet me një realitet të ri politik: demokratët kontrollojnë Kongresin, ndërsa republikanët duhet të përgatiten për zgjedhjet presidenciale të vitit 2028 me një elektorat që ka treguar se është i gatshëm t’u kthejë shpinën./BBC
Burimi: euronews.al
