Mbretëresha Geraldinë ndërroi jetë 24 vjet më parë, duke lënë pas një trashëgimi mirësie dhe duke u prehur në tokën shqiptare, të cilën ajo e konsideroi si atdheun e saj të dytë dhe objektin e dashurisë së saj të madhe. Ajo erdhi në Shqipëri si një princeshë evropiane, u bë bashkëshortja e Mbretit Zog I, por në kujtesën e shqiptarëve mbeti mbi të gjitha si “Trëndafili i Bardhë”, një figurë e brishtë në pamje, por e fortë në dinjitet, e cila e lidhi fatin e saj me një vend të vogël ballkanik dhe e deshi atë edhe atëherë kur historia nuk i dha mundësinë të jetonte në të.
Sot, më 22 tetor, në përvjetorin e ndarjes së saj nga jeta, kujtojmë Mbretëreshën Geraldinë si një nga ato figura që i kapërcejnë kufijtë e titujve dhe të epokave. Jeta e saj ishte një udhëtim mes madhështisë dhe mërgimit, mes ëndrrës mbretërore dhe dhimbjes së historisë, mes një dashurie të lindur në rrethana të jashtëzakonshme dhe një përkatësie shpirtërore që nuk u shua kurrë. Ajo ndërroi jetë në Tiranë, më 22 tetor 2002, por historia e saj nuk përfundoi atë ditë. Ajo mbeti në kujtesën shqiptare si dëshmi se fisnikëria e vërtetë nuk matet me gjakun aristokratik, por me aftësinë për t’u afruar me njerëzit dhe për të mos harruar kurrë vendin që i dha një pjesë të zemrës së vet.
Nga Budapesti në fronin shqiptar
Geraldinë Apponyi de Nagyappony lindi më 6 gusht 1915 në Budapest, në një familje aristokratike hungareze, ku tradita, edukimi dhe kultura zinin një vend të rëndësishëm. Fëmijëria dhe rinia e saj u formësuan në një Evropë që ende mbante plagët e Luftës së Parë Botërore, ndërsa rendi i vjetër aristokratik po përballej me ndryshime të thella politike dhe shoqërore. Ajo u rrit në një botë ku emrat, prejardhja dhe protokolli kishin peshën e tyre, por fati do ta çonte përtej kufijve të kësaj bote, drejt një vendi që po përpiqej të ndërtonte institucionet e një shteti modern dhe të gjente vendin e vet në Evropë.
Takimi me Mbretin Zog I do të ndryshonte rrjedhën e jetës së saj. Dashuria e tyre mori formë në një kohë kur Shqipëria, nën drejtimin e monarkisë, kërkonte të forconte marrëdhëniet me Evropën dhe të afirmonte identitetin e saj shtetëror. Martesa e 27 prillit 1938, në Tiranë, u kthye në një ngjarje të rëndësishme kombëtare, e ndjekur me kureshtje edhe përtej kufijve shqiptarë. Geraldina, e re në moshë dhe e hijshme në paraqitje, u bë Mbretëresha e shqiptarëve, duke sjellë në oborrin mbretëror një përzierje të veçantë elegance evropiane, edukate aristokratike dhe një ndjeshmërie që do të shfaqej sidomos në marrëdhënien e saj me njerëzit.
Por pas shkëlqimit të ceremonive dhe fotografive historike fshihej edhe një përgjegjësi e re. Të bëheshe mbretëreshë e Shqipërisë nuk do të thoshte vetëm të përfaqësoje një kurorë, por edhe të njihje një popull me zakone, tradita, plagë dhe shpresa të ndryshme nga ato të botës ku ishe rritur. Geraldina do të përpiqej ta përmbushte këtë detyrë jo vetëm përmes rolit të saj ceremonial, por edhe përmes një pranie më njerëzore, duke u afruar me nevojat e shoqërisë shqiptare.
Më 5 prill 1939, lindi djali i saj i vetëm, Princi Leka, trashëgimtari i fronit mbretëror. Lindja e tij u përjetua si një çast gëzimi dhe shprese për familjen mbretërore dhe për ata që besonin në vazhdimësinë e monarkisë. Por koha nuk do t’i linte gjatë ta shijonin këtë gëzim. Vetëm dy ditë më vonë, më 7 prill 1939, Italia fashiste pushtoi Shqipërinë. Për Geraldinën, e cila sapo ishte bërë nënë, historia u shfaq në trajtën e saj më të ashpër: në njërën anë, fillimi i jetës së djalit të saj; në tjetrën, rrënimi i sigurisë dhe i së ardhmes që kishte menduar për familjen e vet.
Një mbretëreshë që e kuptoi kurorën si shërbim
Koha e Geraldinës si mbretëreshë në Shqipëri qe e shkurtër, por kujtimi i saj u lidh ngushtë me veprimtarinë humanitare dhe interesimin për shtresat më të pambrojtura të shoqërisë. Në një vend ku varfëria, mungesa e shërbimeve shëndetësore dhe pabarazitë shoqërore mbeteshin sfida të mëdha, vëmendja ndaj të sëmurëve, grave dhe fëmijëve merrte një domethënie që shkonte përtej bamirësisë së zakonshme aristokratike.
Në figurën e saj, shqiptarët panë një grua që përpiqej ta kthente pozitën e lartë në mundësi për të ndihmuar. Vizitat në institucione shëndetësore dhe në mjedise ku jetonin njerëz në nevojë, ashtu si edhe interesimi për nënat dhe fëmijët, e afruan atë me një realitet që nuk mund të kuptohej vetëm nga sallonet e pallatit. Për të, varfëria nuk ishte thjesht një statistikë dhe vuajtja nuk ishte një pamje kalimtare që mund të harrohej pas përfundimit të një ceremonie. Ato ishin pjesë e jetës së përditshme të njerëzve, të cilëve kurora duhej t’u shërbente, nëse dëshironte të kishte një kuptim përtej vetvetes.
Në këtë pikë qëndron edhe një nga arsyet pse kujtimi i Geraldinës ka mbijetuar përtej kohës së monarkisë. Ajo përfaqësoi një ideal të mbretërisë së ushtruar përmes kujdesit, përulësisë dhe përgjegjësisë. Në një shoqëri ku roli i gruas ishte ende i kufizuar nga norma të forta tradicionale, prania e një mbretëreshe që e lidhte përfaqësimin publik me çështjet e shëndetit, të fëmijërisë dhe të mirëqenies shoqërore kishte një vlerë simbolike të veçantë.
Emancipimi i gruas dhe përmirësimi i kushteve të jetesës nuk mund të arriheshin vetëm përmes vullnetit të një individi, sado e lartë të ishte pozita e tij. Ato kërkonin arsimim, institucione, ndryshime ligjore dhe një përpjekje të qëndrueshme të shoqërisë. Megjithatë, shembujt njerëzorë kanë rëndësinë e tyre: ata e bëjnë të dukshme një mundësi, i japin fytyrë një ideali dhe dëshmojnë se përkujdesja mund të jetë pjesë e përgjegjësisë publike. Geraldina mishëroi pikërisht këtë dimension të rolit të saj.
Mërgimi, plagë që nuk e shkëputi nga Shqipëria
Pushtimi italian e detyroi familjen mbretërore të largohej nga atdheu. Me largimin e Mbretit Zog I, Geraldinës dhe foshnjës Leka, nisi një jetë e gjatë mërgimi, e shenjuar nga pasiguria, zhvendosjet dhe pamundësia për t’u kthyer në vendin që sapo kishte filluar ta quante të vetin.
Egjipti, Franca, Afrika e Jugut dhe vende të tjera u bënë stacione të kësaj jete të shpërndarë larg Shqipërisë. Pas udhëtimit të detyruar nuk fshihej vetëm humbja e një froni, por edhe shkëputja nga një vend ku Geraldina kishte hedhur rrënjët e para të një përkatësie të re. Ajo nuk ishte më vetëm gruaja e një mbreti të mërguar. Ishte edhe një nënë që duhej ta rriste të birin larg atdheut të tij, një grua që duhej të ruante kujtesën e një vendi të cilin djali i saj do ta njihte fillimisht përmes rrëfimeve, fotografive dhe dëshmive të të tjerëve.
Mërgimi ka një mënyrë të veçantë për t’ia ndryshuar njeriut kuptimin e atdheut. Kur je larg, vendi nuk është më vetëm hapësira ku ke jetuar; bëhet kujtesë, mall, gjuhë e dëgjuar në largësi, një horizont që e kërkon edhe kur nuk mund ta prekësh. Për Geraldinën, Shqipë
Burimi: www.cna.al
