Disa nga veprat më të rëndësishme të letërsisë botërore kanë nisur të shkruhen në tavolina kafenesh, mes zhurmës së filxhanëve, bisedave të të panjohurve dhe aromës së kafesë. Për shumë shkrimtarë, kafeneja nuk ishte thjesht një vend për të pirë kafe, por një zyrë e hapur, një strehë nga të ftohtit dhe një hapësirë ku idetë merrnin formë.
Simone de Beauvoir dhe Jean-Paul Sartre kalonin orë të tëra në “Café de Flore” në Paris, Fernando Pessoa kishte tavolinat e tij të preferuara në dy kafene të Lisbonës, ndërsa poeti austriak Peter Altenberg madje e kishte caktuar “Café Central” në Vjenë si adresë për pranimin e postës.
Shumë prej këtyre kafeneve vazhdojnë të funksionojnë edhe sot, duke ruajtur një pjesë të atmosferës dhe historisë së tyre. Tavolinat, pasqyrat dhe ambientet që dikur mirëpritën disa nga emrat më të mëdhenj të letërsisë, vazhdojnë të presin vizitorë nga e gjithë bota, shkruan KultPlus.
Pariz dhe Lisbona: kafenetë e shkrimtarëve
“Café de Flore”, Paris – Strehëza e ngrohtë gjatë pushtimit gjerman
Gjatë dimrit të vitit 1940, kur karburanti ishte i racionuar dhe banesat nuk ngroheshin, Simone de Beauvoir dhe Jean-Paul Sartre e zhvendosën pjesën më të madhe të punës së tyre në “Café de Flore”, në bulevardin Saint-Germain. Arsyeja ishte e thjeshtë: pronari i ri, Paul Boubal, kujdesej që soba e kafenesë të qëndronte e ndezur.
Ata mbërrinin në mëngjes, shkruanin deri në drekë, ktheheshin pasdite dhe shpesh qëndronin deri në mbrëmje. Në këto tavolina thuhet se Sartre punoi pjesë të veprës së tij filozofike “Qenia dhe Asgjëja”, ndërsa Beauvoir shkroi disa nga romanet e saj të hershme.
Kafeneja vazhdon të mbështesë krijimtarinë letrare dhe që nga viti 1994 ndan çmimin e saj letrar, “Prix de Flore”, për autorë të rinj.
“La Closerie des Lilas”, Paris – Emri i Hemingwayt në tavolinat prej bronzi
Në vitet 1920, kjo kafene në fund të bulevardit Montparnasse ishte një nga vendet e preferuara të Ernest Hemingwayt për të shkruar. Në kujtimet e tij “Një festë e lëvizshme”, shkrimtari amerikan shpjegon se e kishte zgjedhur sepse ishte kafeneja e mirë më e afërt me banesën e tij dhe aty rrallëherë takonte njerëz që njihte.
Në libër, Hemingway rrëfen edhe përpjekjet për të mbrojtur orët e qeta të mëngjesit, të cilat ia ndërprisnin të njohurit që uleshin pranë tij dhe nuk pushonin së foluri, përcjell KultPlus.
Sot, emrat e disa prej klientëve të saj të famshëm janë gdhendur në pllaka të vogla prej bronzi, të vendosura mbi tavolina dhe në banak. Mes tyre gjendet edhe emri i Hemingwayt.
“Les Deux Magots”, Paris – Çmimi për librat që të tjerët i shpërfillnin
Vetëm pak hapa larg “Café de Flore” ndodhet “Les Deux Magots”, një tjetër adresë e rëndësishme e historisë letrare pariziene. Emri i saj vjen nga dy figurat e gdhendura të tregtarëve kinezë, të vendosura në një shtyllë brenda kafenesë.
Ajo ishte një nga vendet e preferuara të surrealistëve dhe, pas Luftës së Dytë Botërore, edhe e Simone de Beauvoir. Sipas kafenesë, shkrimtarja punoi këtu në pjesë të romanit “Mandarinët”, i cili fitoi çmimin “Prix Goncourt” në vitin 1954.
Por lidhja e saj me letërsinë shkon edhe më larg. Në vitin 1933, një grup shkrimtarësh themeloi aty çmimin “Prix des Deux Magots”, me synimin për të vlerësuar vepra që shpesh anashkaloheshin nga çmimet e tjera letrare.
Fituesi i parë ishte Raymond Queneau, me romanin “Le Chiendent”, ndërsa fituesi më i fundit, më 5 tetor 2026, ishte Jean-Noël Orengo për librin “La Rédemption”.
“A Brasileira” dhe “Martinho da Arcada”, Lisbonë – Dy adresat e Fernando Pessoas
Fernando Pessoa, një nga poetët më të rëndësishëm të modernizmit portugez, krijoi më shumë se 70 identitete letrare, por gjatë jetës botoi vetëm një përmbledhje me poezi në gjuhën portugeze.
Dy prej vendeve ku kalonte kohën duke pirë kafe dhe duke shkruar ishin “A Brasileira” dhe “Martinho da Arcada”.
E hapur në vitin 1905 në lagjen Chiado, “A Brasileira” fillimisht shërbente për shitjen e kafesë braziliane. Që nga viti 1988, një statujë prej bronzi e Pessoas është vendosur në një tavolinë jashtë kafenesë, ku vizitorët presin për t’u fotografuar pranë saj.
Ndërkohë, “Martinho da Arcada”, e hapur që nga viti 1782 nën harqet e sheshit Praça do Comércio, konsiderohet kafeneja më e vjetër e Lisbonës. Ajo ka ruajtur tavolinën e preferuar të poetit, ku ai takohej me autorët e revistës letrare “Orpheu”.
Vjenë, Madrid dhe Trieste: qendra të jetës intelektuale
“Antico Caffè San Marco”, Trieste – Kafeneja që u shkatërrua nga ushtria
E hapur në vitin 1914 në Trieste, atëherë pjesë e Perandorisë Austro-Hungareze, “Caffè San Marco” u bë shpejt një pikë takimi për intelektualët dhe mbështetësit e bashkimit të qytetit me Italinë.
Me tavolinat prej mermeri, pasqyrat dhe tavanin e dekoruar me motive të arta të gjetheve të kafesë, ajo u shndërrua edhe në një vend ku përgatiteshin pasaporta të falsifikuara për të rinjtë që kalonin kufirin për të luftuar në anën italiane.
Më 23 maj 1915, ditën kur Italia hyri në Luftën e Parë Botërore, trupat austro-hungareze e shkatërruan dhe e mbyllën kafenenë. Ajo u rihap në vitin 1919.
Shkrimtari Claudio Magris ka punuar për dekada në tavolinat e saj dhe i ka kushtuar asaj një pjesë të librit “Mikrokozmoset”. Sot, në pjesën e pasme të kafenesë ndodhet edhe një librari.
“Café Central”, Vjenë – Poeti që e kishte kafenenë adresë postare
Para Luftës së Parë Botërore, “Café Central” ishte një nga qendrat kryesore të jetës intelektuale të Vjenës. Aty luante shah edhe revolucionari Leon Trotsky, ndërsa kritiku Alfred Polgar e përshkruante kafenenë si vendin ku njerëzit dëshironin të qëndronin vetëm, por kishin nevojë për shoqëri për ta bërë këtë.
Një nga klientët më të përkushtuar ishte poeti Peter Altenberg, i cili shkruante tregimet e tij të shkurtra në tavolinat e kafenesë. Ai kishte zgjedhur madje këtë adresë për të marrë korrespondencën, pasi kushdo që dëshironte ta gjente, e dinte se ku duhej të drejtohej.
Një figurë e tij në përmasa natyrore vazhdon të qëndrojë pranë hyrjes. Kafeneja është mbyllur më 16 mars 2026 për një renovim të plotë dhe pritet të rihapet gjatë dimrit të vitit 2026. Ndërkohë, aktivitetin e vazhdon në një hapësirë të përkohshme pranë saj, në Freyung.
“Café Gijón”, Madrid – Çmimi letrar që e themeloi një aktor
E hapur në vitin 1888 në bulevardin Paseo de Recoletos, “Café Gijón” u bë një nga qendrat më të rëndësishme të jetës kulturore në Madrid. Ajo ishte vendtakim i shkrimtarëve dhe artistëve që organizonin diskutime të rregullta, të njohura si “tertulias”.
Pas Luftës Civile Spanjolle, mes klientëve të saj të rregullt ishte edhe Camilo José Cela, i cili më vonë u nderua me Çmimin Nobel në Letërsi. Shkrimtari Francisco Umbral i kushtoi madje një libër natës kur hyri për herë të parë në këtë kafene, me titull “La noche que llegué al Café Gijón”.
Në vitin 1949, aktori Fernando Fernán Gómez themeloi çmimin letrar për romanin që mban emrin e kafenesë. Pas një periudhe mbylljeje, ajo u rihap në mars të vitit 2026, nën pronësinë e re të grupit Cappuccino, i cili riktheu elementet historike të ambientit dhe nisi një program kulturor me aktivitete në art, letërsi, film dhe muzikë.
“Café Tortoni”, Buenos Aires – Bodrumi që artistët e pastruan me duart e tyre
E hapur në vitin 1858 në bulevardin Avenida de Mayo, “Café Tortoni” e cilëson veten si kafeneja më e vjetër e Buenos Airesit. Në vitet 1920, artistët dhe shkrimtarët u bënë aq të shumtë në këtë ambient, sa pronari u ofroi bodrumin e verës me kusht që ta pastronin vetë.
Ata e pranuan sfidën dhe në vitin 1926, piktori Benito Quinquela Martín dhe miqtë e tij themeluan aty një klub kulturor, ku organizoheshin lexime letrare, muzikë dhe diskutime. Takimet vazhduan deri në vitin 1943.
Në këtë hapësirë lexoi poezitë e saj Alfonsina Storni, Jorge Luis Borges merrte pjesë në diskutime, ndërsa Federico García Lorca e vizitoi kafenenë në vitin 1933.
Sot, në sallën kryesore, figurat në përmasa natyrore të Borgesit, Stornit dhe këngëtarit të tangos Carlos Gardel janë vendosur rreth së njëjtës tavolinë, duke rikujtuar një periudhë kur kjo kafene ishte një nga qendrat më të gjalla të krijimtarisë artistike në Argjentinë.KultPlus.com
Burimi: kultplus.com
