Bota pritet të kalojë pragun kritik të temperaturës prej 1.5 gradësh Celsius, ndërsa tërheqja e Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, nga angazhimet për klimën e përkeqëson perspektivën, sipas një raporti të OKB-së. Megjithatë, ekziston edhe një aspekt pozitiv, ndonëse i vogël.
Për më shumë se një dekadë, shkencëtarët kanë theksuar se bota duhet ta kufizojë ngrohjen globale në 1.5 gradë Celsius (2.7 gradë Fahrenheit) për të shmangur pasojat më të rënda të ndryshimeve klimatike. Ky objektiv tashmë nuk konsiderohet më i arritshëm.
Dekada me veprime të pamjaftueshme për të ulur emetimet e lëndëve djegëse fosile që po ngrohin planetin kanë bërë që tejkalimi i pragut të temperaturës prej 1.5 gradësh të jetë tani i afërt dhe i pashmangshëm, sipas Raportit vjetor të Boshllëkut të Emetimeve të Programit të Kombeve të Bashkuara për Mjedisin (UNEP).
Nëse politikat aktuale klimatike vazhdojnë të zbatohen, temperaturat do të rriten mesatarisht me 2.8 gradë Celsius mbi nivelet para-industriale gjatë këtij shekulli.
Por edhe nëse vendet përmbushin premtimet e tyre të reja klimatike, ngrohja globale parashikohet të arrijë ende 2.6 gradë Celsius. Të dy skenarët do ta çonin botën drejt një periudhe me ekstreme katastrofike të motit.
Parashikimet pasqyrojnë një hendek midis asaj që qeveritë premtojnë të bëjnë dhe veprimeve që po ndërmarrin për të frenuar emetimet.
Rreth 167 vende kanë paraqitur plane veprimi për klimën në OKB, të cilat mbulojnë 83% të emetimeve globale të gazrave serrë. Por këto premtime për të ulur emetimet janë shumë larg asaj që nevojitet për të kufizuar ngrohjen.
Ndër emetuesit më të mëdhenj në botë, Indonezia, Kina dhe Shtetet e Bashkuara panë rritje të emetimeve në vitin 2025, sipas vlerësimeve paraprake. Rritja në SHBA e tejkaloi shumë atë të të gjitha vendeve të tjera, e nxitur nga një rigjallërim i qymyrit, burimi më i ndotur i karburantit fosil, dhe rritja e kërkesës për energji elektrike, pjesërisht e lidhur me zgjerimin masiv të qendrave të të dhënave të inteligjencës artificiale.
Perspektiva është përkeqësuar pjesërisht për shkak të tërheqjes së Shteteve të Bashkuara nga marrëveshja historike e klimës e Parisit nga Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, marrëveshje të cilën bota e miratoi në vitin 2015 për të ndaluar ndryshimet klimatike. SHBA-të janë emetuesi i dytë më i madh vjetor i gazrave serrë që dëmtojnë klimën.
Që kur Trump hyri në Zyrën Ovale për herë të dytë, administrata e tij ka ndërmarrë një goditje të fortë ndaj politikës klimatike, duke shfuqizuar rregulloret mjedisore dhe duke zgjeruar prodhimin e naftës dhe gazit.
“Përfundimi kryesor është i thjeshtë: qeveritë duhet të vazhdojnë me miratimin e politikave që shkurtojnë përdorimin e lëndëve djegëse fosile sa më shpejt të jetë e mundur”, tha Bill Hare, Drejtor Ekzekutiv i institutit global të shkencës dhe politikave Climate Analytics, për raportin.
Çfarë do të thotë tejkalimi për planetin?
Tejkalimi i 1.5 gradë Celsius e vendos njerëzimin përkohësisht në një kurs të rrezikshëm, pasi rrit rrezikun e shkaktimit të pikave kthese potencialisht të pakthyeshme ose të vështira për t’u zhbërë, si humbja e shkëmbinjve koralorë, tërheqja afatgjatë e shtresave të akullit dhe shndërrimi i Pyllit të Shiut të Amazonës në një kullotë.
Ndërsa ekosistemet zhduken dhe nivelet e detit rriten, këto ndryshime mund të shkaktojnë një reaksion zinxhir vdekjeprurës, duke çliruar më shumë gazra serrë dhe duke përshpejtuar ngrohjen, duke rritur ndjeshëm gjasat e motit ekstrem vdekjeprurës.
Vetëm këtë verë, Evropa regjistroi më shumë se 32,000 vdekje të tepërta që lidhen me nxehtësinë dhe gati 1,500 njerëz vdiqën në përmbytje të menjëhershme në Nepal dhe Tibet, pasi ndryshimet klimatike hodhën themelet për shembjen e një akullnaje.
Por shkencëtarët pohojnë se 1.5 gradë Celsius nuk është një numër magjik dhe se çdo pjesë e një shkalle ngrohjeje sjell rreziqe në rritje. Për të zvogëluar rrezikun e dëmeve në të ardhmen, vendet duhet të përqendrohen ende në kalimin e shpejtë nga lëndët djegëse fosile, kontribuesi më i madh në ndryshimet globale klimatike, në energjinë e rinovueshme si dielli dhe era.
Tani skenari më i mirë është tejkalimi i 1.5 gradë Celsius për një kohë të shkurtër përpara se temperaturat të ulen përsëri shpejt.
“Tejkalimi i nivelit nuk është dorëzim”, tha Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, Antonio Guterres, në një deklaratë për shtyp. “Ne ende mund ta mbajmë atë sa më të vogël dhe sa më të shkurtër të jetë e mundur – dhe t’i sjellim temperaturat përsëri nën 1.5 gradë para fundit të shekullit.”
Si mund ta kufizojë bota tejkalimin?
UNEP paraqet një skenar në të cilin bota sheh kulmin e ngrohjes prej 1.7 deri në 1.8 gradë Celsius rreth mesit të shekullit, përpara se të bjerë përsëri në 1.5 gradë Celsius deri në vitin 2100. Arritja e kësaj do të kërkonte ulje të ndjeshme të emetimeve prej 69% deri në vitin 2040, krahasuar me nivelet e vitit 2025.
Gjithashtu do të kërkonte heqjen e 330 miliardë ton dioksid karboni nga atmosfera dhe ruajtjen e tij në tokë.
Por studimet e fundit kanë hedhur dyshime mbi fizibilitetin dhe kostot e teknologjisë, si dhe aftësinë e industrisë së re të heqjes së karbonit për t’u zgjeruar aq shpejt sa kërkohet për të përmbushur objektivat klimatike.
OKB-ja paralajmëron se çdo vonesë do ta bëjë sfidën më të vështirë, duke thënë se çdo pesë vjet që emetimet mbeten në nivelet aktuale i shton rreth 0.1 Celsius ngrohjes maksimale të parashikuar.
“Duhet të bëjmë të gjitha përpjekjet për të minimizuar ngrohjen maksimale dhe për t’u rikthyer në 1.5 gradë Celsius deri në fund të shekullit”, tha Inger Andersen, Drejtore Ekzekutive e UNEP-it, në një njoftim për shtyp. “Kjo është e mundur.”
Politikat klimatike funksionojnë
Megjithatë, politikat klimatike kanë rezultuar efektive në uljen e emetimeve. Raporti i UNEP-it mbështetet në më shumë se 200 studime që analizojnë se si po funksionojnë masa të tilla si taksat e karbonit, objektivat klimatikë të qeverisë, kodet e ndërtimit dhe subvencionet për teknologjitë me karbon të ulët.
Skemat e çmimit të karbonit kanë qenë më të studiuarat deri tani. Skemat pilot të Kinës ulën emetimet me rreth 11%, ndërsa sistemi i tregtimit të emetimeve të Bashkimit Evropian pa një ulje prej 8%, krahasuar me nivelet e parashikuara pa këto politika.
“Ka më shumë mundësi se kurrë për të përshpejtuar veprimet”, sipas raportit, duke treguar për bumin e energjisë së rinovueshme që nga miratimi i Marrëveshjes së Parisit një dekadë më parë. Kapaciteti global i energjisë elektrike të rinovueshme është rritur tre herë më shpejt se sa pritej, dhe ndërtimi i energjisë diellore u rrit shtatë herë më shpejt. Në vitin 2024, më shumë se 90% e projekteve të rinovueshme ishin më të lira se alternativat e karburanteve fosile.
Ndërsa furnizimi total i energjisë nga qymyri, nafta dhe gazi ka vazhduar të rritet, kjo ka ndodhur me një ritëm më të ngadaltë se sa ishte parashikuar në vitin 2015. Dhe përdorimi i qymyrit ka të ngjarë të arrijë kulmin dhe të bjerë deri në fund të dekadës.
“Kemi nj
Burimi: www.cna.al
